दिवस – ७. वारकरी प्रस्थानत्रयी नित्यनेम पारायण

या कुन्देन्दुतुषारहारधवला या शुभ्रवस्त्रावृता या वीणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्मासना ।
या ब्रह्माच्युतशङ्करप्रभृतिभिर्देवै: सदा वन्दिता सा मां पातु सरस्वती भगवती निःशेषजाड्यापहा ॥
जयांचे केलिया स्मरण । होय सकळ विद्यांचे अधिकरण । तेचि वंदूं श्रीचरण । श्रीगुरूंचे ॥१॥
ते नमस्कारोनि आता ॥
श्रीगणेशाय नमः । श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीविठ्ठलाय नमः ।
श्रीमातापितृभ्यां नमः । श्रीगुरुभ्यो नमः ॥
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।
रामकृष्णहरि । रामकृष्णहरि । रामकृष्णहरि ॥

श्रीज्ञानेश्वरी नित्यनेम पारायण
क्रमश: अध्याय – १. ओवी क्र. १५१ ते १७३

काश्यश्च परमेष्वास: शिखण्डी च महारथ:। धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजित:॥१७॥
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वश: पृथिवीपते । सौभद्रश्चमहाबाहु: शङ्खान्दध्मु: पृथक्‌‍पृथक्‌‍॥१८॥
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत्‌‍। नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन्‌‍॥१९॥
तेथ भूपति होते अनेक । द्रुपद द्रौपदेयादिक । हा काशिपति देख । महाबाहु ॥५१॥ तेथ अर्जुनाचा सुतु । सात्यकि अपराजितु । धृष्टद्युम्नु नृपनाथु । शिखंडी हन ॥५२॥ विराटादि नृपवर । जे सैनिक मुख्य वीर । तिहीं नाना शंख निरंतर । आस्फुरिले ॥५३॥ तेणें महाघोषनिर्घातें । शेष-कूर्म, अवचितें । गजबजोनि; भूभारातें । सांडूं पाहती ॥५४॥ तेथ तिन्ही लोक डळमळित । मेरु मांदार आंदोळित । समुद्रजळ उसळत । कैलासवेरी॥५५॥ पृथ्वीतळ उलथों पहात । आकाश असे आसुडत । तेथ सडा होत । नक्षत्रांचा ॥५६॥ ‌‘सृष्टि गेली रे गेली‌’ । देवां मोकळवादी जाहली । ऐशी एक टाळी पिटली। सत्यलोकीं ॥५७॥ दिहाचि दिन थोकला । जैसा प्रलयकाळ मांडला । तैसा हाहाकारु जाहला । तिन्हीं लोकी ॥५८॥ तें देखोनि आदिपुरुषु विस्मितु । म्हणे ‌‘झणें होय पां अंतु‌’ । मग लोपिला अद्भुतु । संभ्रमु तो ॥५९॥ म्हणौनि विश्व सांवरलें । एऱ्हवीं युगान्त होतें वोडवलें । जै महाशंख आस्फुरिले । कृष्णादिकीं ॥१६०॥ तो घोष तरी उपसंहरला । परि पडिसाद होता राहिला । तेणें दळभार विध्वंसिला । कौरवांचा ॥६१॥ जैसा गजघटाआंतु । सिंह लीला विदारितु । तैसा हृदयातें भेदितु । कौरवांचिया ॥६२॥ तो गाजत जंव आइकती । तंव उभेचि हिये घालिती । एकमेकांतें म्हणती । ‌‘सावध रे सावध‌’ ॥६३॥

अथ व्यवस्थितान्दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्‌‍ कपिध्वज:। प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डव:॥२०॥

तेथ बळें, प्रौढी, पुरतें । महारथी वीर होते । तिहीं पुनरपि दळातें । आवरिलें ॥६४॥ मग सरिसेपणें उठावले । दुणवटोनि उचलले । तया दंडी क्षोभलें । लोकत्रय ॥६५॥ तेथ बाणवरी धनुर्धर । वर्षताती निरंतर । जैसे प्रळयांत जलधर । अनिवार कां ॥६६॥ ते देखिलिया अर्जुनें । संतोष घेऊनि मनें । मग संभ्रमें दिठी सेने । घालीतसे ॥६७॥ तव संग्रामी सज्ज जाहले । सकळ कौरव देखिले । मग, लीला धनुष्य उचलिलें । पंडुकुमरें ॥६८॥

हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते। अर्जुन उवाच सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत॥२१॥

ते वेळी अर्जुन म्हणतसे ‌‘देवा । आतां झडकरी रथु पेलावा । नेऊनि मध्यें घालावा । दोहीं दळां‌’ ॥६९॥

यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान्‌‍। कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्‌‍ रणसमुद्यमे॥२२॥
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागता:। धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षव:॥२३॥

जंव मी नावेक । हे सकळ वीर सैनिक । न्याहाळीन; अशेख । झुंजते जे ॥१७०॥ येथ आले असती आघवें । परी, कवणेंसीं म्यां झुंजावें । हे रणीं लागे पहावें । म्हणौनियां ॥७१॥ बहुतकरूनि कौरव । हे आतुर, दु:स्वभाव । वांटिवावीण हांव । बांधिती झुंजीं ॥७२॥ ‌‘झुंजाची आवडी धरिती । परी संग्रामीं धीर नव्हती‌’ । हें सांगोनि; रायाप्रती । काय संजयो म्हणे ॥७३॥

॥ पुंडलिकवरदा हरी विठ्ठल श्रीज्ञानदेव तुकाराम ॥

श्रीएकनाथी भागवत
क्रमश: अध्याय – १, ओवी क्र. २८९ ते ३४६

श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीसरस्वत्यै नमः ॥ श्रीगुरुभ्यो नमः ॥ श्रीदत्तात्रेयाय नमः ॥ श्रीरुक्मिणीपाण्डुरङ्गाभ्यां नमः ॥

कृष्णस्वरूपवर्णन (२८९ ते २९६)

जो कुलक्षयो चिंती । त्या कृष्णाची सुंदरमूर्ति । शुक सांगे परीक्षितीप्रति । स्वानंदस्थिति उल्हासे ॥ ८९॥ सकल सौंदर्या अधिवासु । धरोनि मनोहर नटवेषु । लावण्यकलाविन्यासु । आणी जगदीशु निजांगें ॥२९०॥ नवल सौंदर्या बीक उठी । सर्वांगी गुंतल्या जनदिठी । कृष्णस्वरूपीं पडे मिठी । होत लुलुबुटी डोळ्यां ॥९१॥ जैशी गुळी माशीवरी माशी । तेवीं दिठीवरी दिठी कृष्णरूपासी । सर्वांगी वेढोनि चौपासीं । अहर्निशी नोसंडिती ॥९२॥ नयन लांचावले लोभा । दृष्टीसि निघालिया जिभा । यापरी श्रीकृष्णशोभा । स्वानंदगाभा साकार ॥ ९३॥ ‍तो श्रीकृष्ण देखिला ज्या दिठीं । ते परतोनि मागुती नुठी ।अधिकाधिक घाली मिठी । देखे सकळ सृष्टी श्रीकृष्णु ॥९४॥ ऐशी डोळ्यां आवडी । म्हणौनि कामिनी वरपडी । यालागीं गोपिकां गोडी । अतिगाढी गोविंदीं ॥९५॥ कृष्ण अतिसुंदर मनोरम । म्हणाल असेल त्यासि विषयधर्म । तरी तो अवाप्तसकळकाम । आत्माराम श्रीकृष्ण ॥९६॥
कृष्णमहिमा (२९७ ते ३१०)
कृष्ण अवाप्तसकळकाम । त्यासि कां द्वारका गृहाश्रम । स्त्रिया पुत्र राज्यसंभ्रम । विषयकाम का भोगी ॥९७॥ चहूं आश्रमा प्रकाशकु । त्रिलोकी कृष्ण गृहस्थ एकु । तोचि ब्रह्मचारी नैष्ठिकु । अतिनेटकु संन्यासी ॥ ९८॥ कृष्णदेहीं नाहीं दैवबळ । लीलाविग्रही चित्ककल्लोळ । त्याची सर्व कर्मे पावनशीळ । उद्धरी सकळ श्रवणे कथनें ॥९९॥ कृष्णकर्मांचें करी जो स्मरण । तें कर्म तोडी कर्मबंधन । ऐसें उदार कर्माचरण । आचरला श्रीकृष्ण दीनोद्धरणा ॥ ३०० ॥ श्रीकृष्ण असेल सकाम । म्हणाल यालागी आचरे कर्म । ज्याचें नाम निर्दळी सर्व काम । तो स्वयें सकाम घडे केवीं ॥१॥ श्रीकृष्णाचा स्मरतां काम । स्वयें संन्यासी होती निष्काम । सकामाचा निर्दळे काम । ऐसें उदार कर्म आचरला ॥२॥ तेणें अवाप्तसकळकामें । ऐशी आचरला अगाध कर्मे । मानव तारावया मनोधर्मे । कीर्ति मेघश्यामें विस्तारिली ॥३॥ कैसें कर्म सुमंगळु । कानी पडतांचि अळुमाळु । नासोनियां कर्ममळु । जाती तत्काळु श्रवणादरें ॥४॥ श्रवणे उपजे सद्भावो । सद्भावें प्रकटे देवो । तेणें निर्दळे अहंभावो । ऐशी उदार पहा वो हरिकीर्ति ॥५॥ श्रीकृष्णकीर्तीचे स्मरण । कां करिती श्रवणपठण । मागें उद्धरले बहुसाल जन । पुढे भविष्यमाण उद्धरती ॥६॥ जरी केलिया होती पुण्यराशी । तरी अवधान होये हरिकथेसी । येऱ्हवीं ऐकतां येरांसी । लागे अनायासी अतिनिद्रा ॥७॥ जे हरिकथेसी सादर । त्यांच्या पुण्या नाहीं पार । कृष्णे सुगमोपाव केला थोर । दीनोद्धार हरिकीर्तनें ॥८॥ कृष्णकीर्तने गर्जतां गोठी । लाजिल्या प्रायश्चित्तांचिया कोटी । उतरल्या तीर्थांचिया उटी । नामासाठी निजमोक्षु ॥९॥ ऐसा निजकीर्तिउदारु । पूर्णब्रह्म सारंगधरु । लीलाविग्रही सर्वेश्वरु । पूर्णावतारु यदुवंशीं ॥३१० ॥
यादवकुलनिर्दळण (३११ ते ३१९)
उतरला धराभार येथ । सत्य न मनी श्रीकृष्णनाथ । यादव उरले अतिअद्भुत । तेही समस्त निर्दळावे ॥ ११ ॥ ये अवतारी हृषीकेशी । म्हणे हेच कृत्य उरलें आम्हांसी । निर्दळोनि निजवंशासी । निजधामासी निघावें ॥१२॥ तो यादवांमाजी माधव । कालात्मा देवाधिदेव । जाणोनि भविष्याचा भाव । काय अपूर्व करिता झाला ॥१३॥ नारदादि मुनिगण । त्यांसि पाचारूनि आपण । करूं सांगे शीघ्र गमन । स्वयें श्रीकृष्ण साक्षेपें ॥१४॥ ज्यांपासूनि संत दूरी गेले । तेथें अनर्थाचें केलें चाले । हे यादवनिधनालागीं वहिलें । लाघव केलें श्रीकृष्णे ॥१५॥ भक्त संत साधु ज्यापासीं । तेथें रिघु नाहीं अनर्थासी । जाणे हे स्वयें हृषीकेशी । येरां कोणासी कळेना ॥१६॥ जेथें संतांचा समुदावो । तेथें जन्ममरणां अभावो । हा श्रीकृष्णचि जाणे भावो । तो करी उपावो ब्रह्मशापार्थ ॥१७॥ जेथूनि संत गेले दुरी । तेथें सद्यचि अनर्थु वाजे शिरीं । हे जाणोनियां श्रीहरी । द्वारकेबाहेरी ऋषि घाली ॥१८॥ ऋषि जात होते स्वाश्रमासी । त्यांतें लाघवी हृषीकेशी । तीर्थमिषे समस्तांसी । पिंडारकासी स्वयें धाडी ॥१९॥
श्रीकृष्णाने पिंडारकास धाडले ते मुनी (३२० ते ३३६)
पिंडारका मुनिगण । श्रीकृष्ण धाडिले कोण कोण । ज्यांचे करितांचि स्मरण । कळिकाळ आपण भयें कांपे ॥३२०॥
विश्वामित्रोऽसितः कण्वो दुर्वासा भृगुरंगिराः । कश्यपो वामदेवोऽत्रिर्वसिष्ठो नारदादयः ॥ १२ ॥
विश्वामित्र, असित, कण्व, दुर्वास, भृगू, अंगिरा, कश्यप, वामदेव, अत्री, वसिष्ठ, नारदादी मुनी (द्वारकेतून निघून पिंडारकास जमले). ॥ १२ ॥
जे तपस्तेजें देदीप्यमान । जे पूर्णज्ञानें ज्ञानघन । ज्यातें सदा वंदी श्रीकृष्ण । ते ऋषीश्वर जाण निघाले ॥ २१ ॥ जे गायत्रीमंत्रासाठीं । करूं शके प्रतिसृष्टी । जो विश्वामित्र महाहटी । तोही उठाउठी निघाला ॥ २२॥ जेथ न बाधी उष्णशीत । ते आश्रमी वसे असित । ज्याचेनि नामें द्वंद्वे पळत । तोही त्वरित निघाला ॥ २३॥ जो सूर्यासि रिघोनि शरण । अश्वाचे कर्णी बैसोन आपण । पूर्ण केलें वेदपठण । तो कण्वही जाण निघाला ॥ २४ ॥ जो दुर्वास अत्याहारी । आहार सेवूनि निराहारी । तोही द्वारकेबाहेरी । त्वरेकरूनि निघाला ॥२५॥ भृगूचा श्रीचरण । हृदयीं वाहे नारायण । मिरवी श्रीवत्स भूषण । तो भृगुही जाण निघाला ॥२६॥ अंगिरा स्वये सद्‌बुद्धि सृष्टीं । बृहस्पति जन्मला ज्याचे पोटीं । जो परमगुरु देवांच्या मुकुटीं । तोही उठी गमनार्थ ॥ २७ ॥ कश्यपाची नवलगोठी । सुर नर किन्नर जन्मले पोटीं । यालागी हे काश्यपी सृष्टी । तोही कश्यपु उठी निजगमनीं ॥२८॥ मुक्तांमाजी श्रेष्ठ भावो । वेदी वाखाणिला वामदेवो । तोही द्वारकेहूनि पहा हो । स्वयमेवो निघाला ॥२९॥ अत्रीची नवल परी । तीनी देव जन्मले उदरीं । श्रीदत्त वंदिजे योगेश्वरीं । हे अगाध थोरी अनसूयेची ॥ ३३०॥ तो स्वयें अत्रि ऋषीश्वर । श्रीकृष्णआज्ञातत्पर । पिंडारका अतिसत्वर । प्रयाण शीघ्र तेणें केलें ॥३१॥ जो श्रीरामाचा सद्गुरु । ब्रह्मज्ञाने अतिउदारु । ज्याचे शाटीचा प्रताप थोरु । जिंकिला दिनकरु तपस्तेजें ॥३२॥ ऐसा जो वसिष्ठ महामुनी । तोही कृष्णसंज्ञा मानुनी । निघाला द्वारकेहुनी । शीघ्र गमनीं पिंडारका ॥ ३३ ॥ आणि देवर्षि नारदु । त्याचाही अगाध बोधु । ज्यासि सर्वदा परमानंदु । अति आल्हादु हरिकीर्तनीं ॥ ३४॥ ब्रह्मवीणा स्वयें वातु । ब्रह्मपदें गीत गातु । ब्रह्मानंदें नाचतु । निघे डुल्लतु पिंडारका ॥ ३५॥ इत्यादि हे मुनिवरु । श्रेष्ठ श्रेष्ठ ऋषीश्वरु । शिष्यसमुदायें सहपरिवारु । मीनले अपारु पिंडारकीं ॥ ३६॥
यादवकुलनिर्दळण (३३७ ते ३९६)
एवं पिंडारकी ऋषि सर्व । शापानुग्रही महानुभाव । मीनले कृष्णवैभव । अतिअपूर्व वर्णिती ॥ ३७॥ बाप लाघवी वनमाळी । कुलक्षयो घडावया तत्काळी । कुमरी ऋषीश्वरांसि रांडोळी । कपटमेळीं मांडिली ॥३८॥ निंदा अवज्ञा हेळण । करितां ब्राह्मणांसि छळण । जेथ ब्रह्मद्वेष वाढे पूर्ण । कुळक्षयो जाण ते ठायीं ॥ ३९ ॥ ब्राह्मणांच्या कोपापुढें । कुळ कायसें बापुडें । महादेवाचे लिंग झडे । इंद्रपदवी पडे समुद्रीं ॥ ३४० ॥ तो समुद्रही केला क्षार । ऐसा द्विजकोप अतिदुर्धर । हे एकएकाचें चरित्र । ते ऋषि समग्र मीनले तेथें ॥४१॥ धरातळी ब्रह्म ब्राह्मण । त्यांचे वचन परम प्रमाण । हे सत्य करावया श्रीकृष्ण । कुळनिर्दळण स्वयें दावी ॥४२॥
क्रीडन्तस्तानुपव्रज्य कुमारा यदुनन्दनाः । उपसंगृह्य पप्रच्छुरविनीता विनीतवत् ॥ १३ ॥
यदुनंदन समस्त । क्रीडाकंदुक झेलित । एकमेकांतें हाणित । ठकवून पळत परस्परें ॥४३॥ ऐसे नाना क्रीडाविहार । करीत आले यदुकुमार । अंगीं श्रीमद अपार । औद्धत्ये थोर उन्मत्त ॥ ४४ ॥ अतीत-अनागत-ज्ञानवंत । ऋषीश्वर मीनले समस्त । ज्यांचे वचन यथार्थभूत । त्यांसिही निश्चित ठकू आम्ही ॥४५॥ अघडते येऊनि पडे । तैं यांचे वचन कैसें घडे । म्हणोनि ऋषीश्वरांपुढे । मांडिलें कुडे यदुकुमरीं ॥ ४६॥

॥ पुंडलिकवरदा हरी विठ्ठल श्रीज्ञानदेव तुकाराम ॥

श्रीतुकाराम महाराजांची गाथा
अभंग क्र. ९८ ते १०९

98. कन्या गौ करी कथेचा विकरा । ‘चांडाळ तो खरा’ तया नांवें ॥१॥ गुण अवगुण हे दोन्ही प्रमाण। यातिशीं  कारण नाहीं देवा! ॥ध्रु॥ आशाबद्ध नये करूं तें करिती । तुका म्हणे जाती नरकामधीं ॥३॥
99. हरिहरां भेद । नाहीं, करूं नये वाद ॥१॥ एक एकाचे हृदयीं । गोडी साखरेच्या ठायीं ॥ध्रु॥ भेदकासी नाड । एक वेलांटीच आड ॥३॥ उजवें वाम भाग । तुका म्हणे एकचि अंग ॥४॥
100. वक्त्या आधीं मान । गंध अक्षता पूजन । श्रोता यति झाला जाण । तरी त्या नाहीं उचित ॥१॥ शीर सर्वांगा प्रमाण । यथाविधि कर चरण । धर्माचें पाळण । सकळीं  सत्य करावें ॥ध्रु॥ पट्ट पुत्र सांभाळी । पिता त्याची आज्ञा पाळी । प्रमाण सकळीं । ते मर्यादा करावी ॥३॥ वरासनीं  पाषाण । तो न मानावा सामान्य । येर उपकरणें  । सोनियाचीं, परी नीच ॥४॥ सोनियाचा पैंजण । मुगुटमणि केला हीण । जयाचें कारण । तया ठायीं अळंकार ॥५॥ सेवका स्वामीसाठीं  मान । त्याचें नाम त्याचें धन । तुका म्हणे जाण । तुम्ही संत यदर्थी ॥६॥
101. घरी रांडा पोरें मरती उपवासीं । सांगे लोकां-पासी थोरपण  ॥१॥ नेऊनियां घरा दाखवावें काय । काळतोंडा जाय चुकवूनि ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही जाणों त्या प्रमाण । ठकावे हे जन तैसे नव्हों ॥३॥
102. जोहार जी मायबाप जोहार । सारा साधावया आलों वेसकर ॥ध्रु॥ मागील पुढील करा झाडा । नाहीं तरी खोडा घालिती जी ॥२॥ फांकू नका रुजू झालियावांचून । सांगा जी कोण धरती धन्या? ॥३॥ आजी मायबाप करा तडामोडी । उद्यां कोण घडी राहेना हो ॥४॥ तुका म्हणे कांहीं न चले ते बोली । अखेर ते साली झाडा देती ॥५॥
103. येऊ द्या जी कांहीं वेसकरास । आंतून बाहेर वोजेचा घांस ॥ध्रु॥ जो यावें तो हातचि रिता नाहीं  । कधीं तरी कांहीं द्यावें घ्यावें ॥२॥ तुका म्हणे उद्यां लावीन मनेरा । जे हे दारोदारा भोंवतीं फिरा ॥३॥
104. देती घेती परज गेली । घर खाली करोनियां ॥१॥ धांवणियाचे न पडे हातीं । खादली राती काळोखी॥ध्रु॥ अवघियांचे अवघे नेलें । कांहीं ठेविलें नाहीं मागें ॥३॥ सोंगें संपादूनि दाविला भाव। गेला, आधीं माव वरि होती ॥४॥ घराकडे पाहूं नयेसेंचि झालें । अमानत केलें दिवाणांत॥५॥ आतां तुका कोणा न लगेचि हातीं । झाली ते निश्चिंती बोलों नये ॥६॥
105. शुकसनकादिकीं उभारिला बाहो । परिक्षिती लाहो दिसां सातां ॥१॥ उठाउठीं  करी स्मरणाचा धांवा । धरवत देवा नाहीं धीर ॥ध्रु॥ त्वरा झाली गरुडा टाकि-यले मागें । द्रौपदीच्या लागे नारायणें ॥३॥ तुका म्हणे करी बहुत तांतडी । प्रेमाची आवडी लोभा पूर ॥४॥
106. बोलिलों तें कांहीं तुमचिया हिता । वचन नेणतां क्षमा कीजे ॥१॥ वाट दावी तया न लगे रुसावें  । अतित्याई  जीवें नाश पावे ॥ध्रु॥ निंब दिला रोग तुटाया अंतरीं  । पोंभाळितां  वरी आंत चरे ॥३॥ तुका म्हणे हित देखण्यासी कळे । पडती आंधळे कूपामाजीं ॥४॥
107. माकडे मुठीसी धरिले फुटाणे । गुंतले ते नेणें हात तेथें ॥१॥ काय तो तयाचा लेखावा अन्याय? । हित नेणे काय आपुलें तें ॥ध्रु॥ शुकें नळिकेशी गोवियेले पाय । विसरोनि जाय पक्ष दोन्ही ॥३॥ तुका म्हणे एक ऐसे पशु जीव । न चले उपाव कांहीं तेथें ॥४॥
108. हरि तूं निष्ठुर निर्गुण । नाहीं माया बहु कठिण । नव्हे तें करिसी आन । कवणें नाहीं केलें तें ॥ध्रु॥ घेऊनि हरिश्चंद्राचे वैभव । राज्य घोडे भाग्य सर्व । ‘पुत्र पत्नी’ ‘जीव’ । डोंबाघरीं  वोपविलीं  ॥२॥ नळदमयंतीचा वियोग । विघडिला त्यांचा संग । ऐसें जाणे जग । पुराणेंही बोलतीं ॥३॥ राजा शिबी चक्रवर्ती  । कृपाळु दयाळु भूतीं  । तुळविलें  अंतीं । तुळे मांस तयाचें ॥४॥ कर्ण भिडतां  समरांगणीं । बाणी व्यापियेला रणीं  । मागसी पाडोनि । तेथें दांत तयाचे ॥५॥ बळी सर्वस्वें  उदार । जेणें उभारिला कर । करूनि काहार । तो पाताळी घातला ॥६॥ श्रियाळाच्या घरीं । धरणें  मांडिलें  मुरारी । मारविले करीं । त्याचे बाळ त्या हातीं ॥७॥ तुज भावें जे भजती । त्यांच्या संसारा हे गति । ठाव नाहीं रे पुढती । तुका म्हणे करिसी तें ॥८॥
109. बाळ बापा म्हणे ‘काका’ । तरि कां निपराध पारिखा? ॥१॥ जैसा तैसा भाव गोड । पुरवी कोड विठ्ठल ॥ध्रु॥ साखरेसी म्हणतां ‘धोंडा’ । तरि का तोंडा न रुचे? ॥३॥ तुका म्हणे आरुष बोल । नव्हे फोल आहाच ॥४॥

॥ पुंडलिकवरदा हरी विठ्ठल श्रीज्ञानदेव तुकाराम ॥