दिवस – ३४. वारकरी प्रस्थानत्रयी नित्यनेम पारायण

ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवा:| श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभि: ॥३१॥

हें अनुपरोध मत माझें | जिहीं परमादरें स्वीकारिजे | श्रद्धापूर्वक अनुष्ठिजे | धनुर्धरा ॥९२॥
तेही सकळ कर्मीं वर्ततु | जाण पां कर्मरहितु | म्हणौनि, हें निश्चितु | करणीय गा ॥९३॥

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम्‌‍| सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतस:॥३२॥

नातरी, प्रकृतिमंतु होऊनी | इंद्रिया लळा देउनी | जें हें माझें मत अव्हेरुनी | ओसंडिती ॥९४॥
जे सामान्यत्वें लेखिती | अवज्ञा करूनि देखिती | कां, हा अर्थवादु म्हणती | वाचाळपणें ॥९५॥
ते मोहमदिरा भुलले | विषयविखें घारले | अज्ञानपंकीं बुडाले | निभ्रांत मानीं ॥९६॥
देखैं, शवाच्या हाती दिधलें | जैसें रत्न कां वायां गेलें | नातरी, जात्यंधा पाहलें!| प्रमाण नोहे ॥९७॥
कां, चंद्राचा उदयो जैसा | उपयोगा न वचे वायसा | मूर्खा विवेकु हा तैसा | रुचेल ना ॥९८॥
तैसें जें पार्था | विमुख या परमार्था | तयांसी संभाषण सर्वथा | करावे ना ॥९९॥
म्हणौनि ते न मानिती | आणि निंदाही करूं लागती | सांगैं, पतंगु काय साहती | प्रकाशातें?॥२००॥
पतंगा दीपीं आलिंगन | तेथ त्यासी अचुक मरण | तेंवीं विषयाचरण | आत्मघाता ॥१॥

सदृशं चेष्टते स्वस्या: प्रकृतेर्ज्ञानवानपि | प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रह: किं करिष्यति ॥३३॥

म्हणौनि इंद्रिये एकें | जाणतेनी पुरुखें | लाळावीं ना; कौतुकें | आदिकरुनी ॥२॥
हां गा, सर्पेसीं खेळो येईल?| कीं, व्याघ्रसंसर्ग सिद्धि जाईल?| सांगैं, हळाहळ जिरेल | सेविलिया काई?॥३॥
देखैं, खेळतां अग्नि लागला | मग तो न सांवरे, जैसा उधवला | तैसा इंद्रियां लळा दिधला | भला नोहे!॥४॥
एऱ्हवीं तरी, अर्जुना | या शरीरा पराधीना | कां नाना भोगरचना | मेळवावी? ॥५॥
आपण सायासेंकरुनि बहुतें | सकळही समृद्धिजातें | उदो अस्तु या देहातें | प्रतिपाळावें कां? ॥६॥
सर्वस्वें शिणोनि एथें | अर्जवावी संपत्तिजातें | तेणें स्वधर्मु सांडुनि देहातें | पोखावें काई ॥७॥
मग हे तंव पांचमेळावा | शेखीं अनुसरेल पंचत्वा | ते वेळीं, केला, कें गिवसावा | शीणु आपुला?॥८॥
म्हणौनि, केवळ देहभरण | ते जाणें उघडी नागवण | यालागी, एथ अंत:करण | देयावेंना ॥९॥

इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ| तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ॥३४॥

एऱ्हवीं, इंद्रियांचिया अर्था-| सारिखा विषो पोखितां | संतोषु कीर चित्ता | आपजेल ॥२१०॥
परी तो संवचोराचा सांगातु | जैसा नावेक स्वस्थु | जंव नगराचा प्रांतु | सांडिजेना ॥११॥
बापा, विषाची मधुरता | झणें आवडी उपजे चित्ता?| परी तो परिणामु विचारितां | प्राणु हरी ॥१२॥
देखैं, इंद्रियीं कामु असे | तो लावी सुखदुराशे | जैसा, गळीं मीनु आमिषें | भुलविजे गा ॥१३॥
परी तयामाजी गळु आहे | जो प्राणातें घेऊनि जाये | तो जैसा ठाउवा नोहे | झांकलेपणें ॥१४॥
तैसें अभिलाषे येणें कीजेल | विषयांची आशा धरिजेल | तरी वरपडा होईजेल | क्रोधानळा॥१५॥
जैसा कवळोनिया पारधी | घातेचिये संधी | आणी मृगातें बुद्धि | साधावया ॥१६॥
एथ तैसीचि परी आहे | म्हणौनि संगु हा तुज नोहे | पार्था, दोन्ही कामक्रोध हे | घातुक जाणें ॥१७॥
म्हणौनि हा आश्रयोचि न करावा | मनेंहि आठवो न धरावा | एकु निजवृत्तीचा वोलावा | नासों नेदी ॥१८॥

सर्वत्रात्मेश्वरान्वीक्षां कैवल्यमनिकेतताम् । विविक्तचीरवसनं सन्तोषं येन केनचित् ॥२५ ॥

सद्गुरुवचनविश्वासें । मानी सर्वत्र परमात्मा ऐसें । तेचि निजबुद्धी निश्चयवशें । निजमानसें विवंची ॥७७॥
मजमाजी परमात्मा वसे । तेणें स्थूळदेहो वर्ततसे । त्याचेनि पूर्ण चित्प्रकाशें । जग भासे जगद्रूपें ॥७८॥
तेणें निजात्मप्रकाशें । माझे दृष्टीसी दृश्य दिसे । दृश्यद्रष्टृदर्शनविलासें । विलसतसे परमात्मा ॥७९॥
दृश्य दृश्यपणे जें जें उठी । तें तें निजात्मता पाठींपोटीं । तेणें अन्वयें देवो देखे दृष्टी । आहाळबाहाळ सृष्टि दुमदुमित ॥४८०॥
तेव्हां जें जें देखे भूताकृती । तेथ परमात्मा ये प्रतीती । मी नियंता ईश्वर त्रिजगतीं । हेही स्फूर्ती स्फुरों लागे ॥८१॥
जग वर्ते माझिया सत्ता । मी कळिकाळाचा नियंता । मी उत्पत्तिस्थितिप्रलयकर्ता । हे मूळ अहंता स्वभावें स्फुरे ॥८२॥
येणें पूर्वान्वयें जंव पाहे । तंव सर्वी सर्व मीचि आहे । तें पाहते पाहणे पाहों ठाये । तेथें ‘अहं’ जाये विरोनि ॥८३॥
तेथें परब्रह्मैक प्रसिद्ध । कोंदला ठाके सच्चिदानंद । ऐसा गुरुवाक्यें प्रबोध । शिष्य अतिशुद्ध पावती ॥८४॥
तेव्हां वैकुंठी देवो आहे । हे बोलणे त्या आहाचि होये । क्षीरसागरी देवो राहे । हे ऐकतांचि पाहें अनिवार हांसे ॥८५॥
देवावांचोनि तत्त्वतां । तिळभरी ठावो नाहीं रिता । त्याते एकदेशी नेमितां । न मने वस्तुतां सच्छिष्यासी ॥८६॥
वैकुंठ आणि क्षीराब्धी । ज्याचेनि प्रकाशे ज्यामधीं । तो वैकुंठवासी अथवा क्षीराब्धीं । हे बोल सोपाधी शबलत्वाचे ॥८७॥
जेथ सर्वी सर्व परमात्मा । तेथ एकदेशी न सरे महिमा । तो पूर्णब्रह्म अनाश्रमा । वैकुंठादि आश्रमा वश नव्हे ॥८८॥
अखंडातें आवाहन । अधिष्ठानातें आसन । सर्वगता सिंहासन । कल्पिती स्थान निजकल्पना । ।८९॥
तेहीं कल्पिती निजवृत्ती । जे ब्रह्मरूप नित्य पाहती । त्यांची परब्रह्मस्थिती । कदा कल्पांती भंगेना ॥४९०॥
ऐसी परब्रह्म आवाप्ती । साधकीं पावावया निश्चितीं । नित्य बसावें एकांतीं । द्वैताची स्फूर्ती त्यागोनी ॥९१॥