अनुक्रमणिका
या कुन्देन्दुतुषारहारधवला या शुभ्रवस्त्रावृता या वीणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्मासना ।
या ब्रह्माच्युतशङ्करप्रभृतिभिर्देवै: सदा वन्दिता सा मां पातु सरस्वती भगवती निःशेषजाड्यापहा ॥
जयांचे केलिया स्मरण । होय सकळ विद्यांचे अधिकरण । तेचि वंदूं श्रीचरण । श्रीगुरूंचे ॥१॥
ते नमस्कारोनि आता ॥
श्रीगणेशाय नमः । श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीविठ्ठलाय नमः ।
श्रीमातापितृभ्यां नमः । श्रीगुरुभ्यो नमः ॥
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।
रामकृष्णहरि । रामकृष्णहरि । रामकृष्णहरि ॥
श्रीज्ञानेश्वरी नित्यनेम पारायण
क्रमश: नित्यनेम पारायण
अध्याय – ७. ओवी क्र. १६६ ते १९०
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत ।
सर्वभूतानि सम्मोहं सर्गे यान्ति परन्तप ॥२७॥
सर्वभूतानि सम्मोहं सर्गे यान्ति परन्तप ॥२७॥
तेथ१ इच्छा हे कुमारी२ जाली । मग ते कामाचिया तारुण्या आली । तेथ द्वेषेंसीं मांडिली । वऱ्हाडिक३ ॥१६६॥
तया१ दोघांस्तव२ जन्मला । ऐसा द्वंद्वमोहो जाला । मग तो आजेयानें३ वाढविला । अहंकारें ॥१६७॥
जो धृतीसी१ सदा प्रतिकुळु२ । नियमाही नागवे३ #सळू४ । आशारसें दोंदिलु । जाला सांता५ ॥१६८॥
असंतुष्टीचिया मदिरा१ । मत्त होऊनि, धनुर्धरा । विषयांचे वोवरां२ । विकृतीसीं३ असें ॥१६९॥
तेणें भावशुद्धीचिये१ वाटे । विखुरले२ विकल्पाचे कांटे । मग चिरिले३ आव्हांटे४ । अप्रवृत्तीचे५ ॥१७०॥
तेणें१ भूतें भांबावलीं२ । म्हणौनि३ संसाराचिया आडवामाजीं पडिलीं। मग महादुःखाच्या घेतलीं४ । दांडेवरी५ ॥१७१॥
येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् ।
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः ॥२८॥
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः ॥२८॥
ऐसें१ विकल्पाचे वांयाणे२ । कांटे देखोनि सणाणे३ । जे मतिभ्रमाचे पासवणें । घेतीचिना४ ॥१७२॥
उजू१ एकनिष्ठेच्या पाउलीं । रगडूनि विकल्पाचिया भालीं२ । महापातकाची सांडिली । अटवीं३ जिहीं ॥१७३॥
मग१ पुण्याचे धावां२ घेतले । आणि माझी जवळीक३ पातले । किंबहुना चुकले । वाटवधेयां४ ॥१७४॥
जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये।
ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥२९॥
ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥२९॥
एहवीं१ तरी पार्था । जन्ममरणाची निमे२ कथा । ऐसिया प्रयत्नातें आस्था३ । विये४ जयांची ॥१७५॥
तयां१ तो प्रयत्लुचि एके वेळे२ । मग समग्र परब्रह्म फळे । जया पिकलेया रसु गळे । पूर्णतेचा ॥१७६॥
ते वेळीं कृतकृत्यता१ जग भरे । तेथ अध्यात्माचें२ नवलपण पुरे । कर्माचें काम सरे । विरमे३ मन ॥१७७॥
ऐसा१ अध्यात्मलाभु तया । होय गा; धनंजया । भांडवल२ जया । उद्यमीं३ मी ॥१७८॥
साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः ।
प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः ॥३०॥
प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः ॥३०॥
तयातें१ साम्याचिये वाढी२ । ऐक्याची सांदे३ कुळवाडी४ । तेथ भेदाचिया दुबळवाडी५ । नेणिजे तया ॥१७९॥
जिहीं१ साधिभूता मातें । प्रतीतीचेनि हातें२ । △धरूनि; अधिदैवातें । शिवतले३ गा ॥१८०॥
जया१ जाणिवेचेनि वेगें । मी अधियजुही दृष्टी रिगें२ । ते तनूचेनि वियोगें । विये३ नव्हती ॥१८१॥
एहवीं, आयुष्याचें सूत्र विघडतां । भूतांची उमटे खडाडता१ । काय न मरतयाचियाहि चित्ता । युगांतु२ नोहे ? ॥१८२॥
परी१ नेणों कैसे पैं गा । जे जडोनि गेले माझिया आंगा । ते प्रयाणींचिया लगबगा । न सांडितीच मातें ॥१८३॥
एहवीं१ तरी जाण । ऐसें जे निपुण । तेचि, अंतःकरण -। युक्त योगी ॥१८४॥
तंव१ इये शब्दकुपिकेतळीं२ । नोडवेचि३ अवधानाची४ अंजुळी । जे, नावेक अर्जुन तये वेळीं । मागांचि होता ॥१८५॥
जेथ तद्ब्रह्मवाक्यफळे१ । जिये नानार्थ-रसें रसाळें । बहकताती२ परिमळें । भावाचेनि ॥१८६॥
सहज कृपा-मंदानिळें१ । कृष्णद्रुमाची वचनफळें । अर्जुन श्रवणाचिये खोळे२ । अवचित पडिलीं ॥१८७॥
तियें प्रमेयाची१ हो, कां, वळलीं । कीं ब्रह्मरसाच्या सागरीं चुबुकळिलीं । मग तैसीचि कां घोळीलीं । परमानंदें ॥१८८॥
तेणें बरवेपणें निर्मळें । अर्जुना उन्मेषाचे१ डोहळे२ । घेताति गळाळे३ । विस्मयामृताचे ॥१८९॥
तिया सुखसंपत्ती जोडलिया । मग स्वर्गा #वाये वांकुलियां१ । हृदयाच्या जीवीं गुतकुलिया२ । होत आहाती ॥१९०॥
॥ पुंडलिकवरदा हरी विठ्ठल श्रीज्ञानदेव तुकाराम ॥
श्रीएकनाथी भागवत
क्रमश: नित्यनेम पारायण
अध्याय – ८, ओवी क्र. १ ते ४०
श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीसरस्वत्यै नमः ॥ श्रीगुरुभ्यो नमः ॥ श्रीदत्तात्रेयाय नमः ॥ श्रीरुक्मिणीपाण्डुरङ्गाभ्यां नमः ॥
॥ श्री: ॥
॥ ॐ तत्सत्-श्रीकृष्ण प्रसन्न ॥
श्रीएकनाथी भागवत
अध्याय आठवा
श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीकृष्णाय नमः ॥
॥ ॐ तत्सत्-श्रीकृष्ण प्रसन्न ॥
श्रीएकनाथी भागवत
अध्याय आठवा
श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीकृष्णाय नमः ॥
सद्गुरुजनार्दन नमन (१ ते १२)
ॐ नमो सद्गुरु तूं ज्योतिषी । एकात्मतेचें घटित१ पाहसी ।
चिद्ब्रह्मेसी लग्न२ लाविशी । ॐपुण्येसी३ तत्त्वतां ॥१॥
चिद्ब्रह्मेसी लग्न२ लाविशी । ॐपुण्येसी३ तत्त्वतां ॥१॥
वधूवरां लग्न लाविती । हे देखिलें असे बहुतीं ।
आपुली आपणा लग्नप्राप्ती । हे अलक्ष्य१ गती गुरुराया ॥२॥
आपुली आपणा लग्नप्राप्ती । हे अलक्ष्य१ गती गुरुराया ॥२॥
लग्न लाविती हातवटी१ । पांचां पंचकांची आटाटी२ ।
चुकवूनि काळाची काळदृष्टी । घटिका प्रतिष्ठी निजबोधे ॥३॥
चुकवूनि काळाची काळदृष्टी । घटिका प्रतिष्ठी निजबोधे ॥३॥
चहूं पुरुषार्थांचें तेलवण । लाडू वळिले संपूर्ण ।
अहंभावाचे निंबलोण । केलें जाण सर्वस्वे ॥४॥
अहंभावाचे निंबलोण । केलें जाण सर्वस्वे ॥४॥
साधनचतुष्टयाचा सम्यक । यथोक्त देऊन मधुपर्क ।
जीवभावाची मूद देख । एकाएक सांडविली ॥५॥
जीवभावाची मूद देख । एकाएक सांडविली ॥५॥
विषयसुख मागें सांडे । तेंचि पायातळी पायमांडे१ ।
सावधान म्हणसी दोंहीकडे । वचन धडफुडें२ तें तुझें ॥६॥
सावधान म्हणसी दोंहीकडे । वचन धडफुडें२ तें तुझें ॥६॥
व्यवधानाचे विधान तुटे । सहजभावें अंत्रपटु फिटे ।
शब्द उपरमोनि खुंटे । मुहूर्त गोमटे पैं तुझें ॥७॥
शब्द उपरमोनि खुंटे । मुहूर्त गोमटे पैं तुझें ॥७॥
अर्धमात्रा१ समदृष्टी । निजबिंबीं२ पडे गांठी ।
ऐक्यभावाच्या मीनल्या मुष्टी । लग्नकसवटी अनुपम ॥८॥
ऐक्यभावाच्या मीनल्या मुष्टी । लग्नकसवटी अनुपम ॥८॥
तेथ काळा ना धवळा । गोरा नव्हे ना सांवळा ।
नोवरा लक्षेना डोळां । लग्नसोहळा ते ठायीं ॥९॥
नोवरा लक्षेना डोळां । लग्नसोहळा ते ठायीं ॥९॥
परी नवल कैसें कवतिक । दुजेनवीण एकाएक ।
एकपणी लग्न देख । लाविता तूं निःशेख गुरुराया ॥१०॥
एकपणी लग्न देख । लाविता तूं निःशेख गुरुराया ॥१०॥
तुज गुरुत्वें नमूं जातां । तंव आत्मा तूंचि आंतौता ।
आंतु की बाहेर पाहों जातां । सर्वी सर्वथा तूंचि तूं ॥११॥
आंतु की बाहेर पाहों जातां । सर्वी सर्वथा तूंचि तूं ॥११॥
तुझें तूंपण पाहतां । माझें मीपण गेलें तत्त्वतां ।
ऐसें करूनियां गुरुनाथा । ग्रंथकथा करविसी ॥१२॥
ऐसें करूनियां गुरुनाथा । ग्रंथकथा करविसी ॥१२॥
सातव्या अध्यायाचे सिंहावलोकन व आठव्या अध्यायाचा उपोद्घात (१३ ते १६)
मागील कथासंगती । सप्तमाध्यायाचे अंतीं ।
अवधूतें यदूप्रती । कथा कपोती सांगीतली ॥१३॥
अवधूतें यदूप्रती । कथा कपोती सांगीतली ॥१३॥
पृथ्वी-आदिअंती चोखट । कपोतापर्यंत गुरु आठ ।
सांगितले अतिश्रेष्ठ । गुरु वरिष्ठ निजबोधे ॥१४॥
सांगितले अतिश्रेष्ठ । गुरु वरिष्ठ निजबोधे ॥१४॥
उरल्या गुरूंची स्थिती । अवधूत सांगेल यदूप्रती ।
तेथें सावधान ठेवा चित्तवृत्ती । श्रवणें स्थिति तद्बोधे ॥१५॥
तेथें सावधान ठेवा चित्तवृत्ती । श्रवणें स्थिति तद्बोधे ॥१५॥
ब्राह्मण उवाच- सुखमैन्द्रियकं राजन्, स्वर्गे नरक एव च ।
देहिनां यद्यथा दुःखं, तस्मानेच्छेत तद्बुधः॥१॥
देहिनां यद्यथा दुःखं, तस्मानेच्छेत तद्बुधः॥१॥
श्लोकार्थ – ब्राह्मण (अवधूत) म्हणाला – राजा, ज्याप्रमाणे स्वर्गात त्याचप्रमाणे नरकातही, प्राणिमात्राला इंद्रियजन्य सुख इंद्रियजन्य दु:खाप्रमाणेच आपोआप प्राप्त होते. म्हणून शहाण्या माणसाने सुखाची इच्छा करूं नये (व त्याकरिता प्रयत्नशीलही राहू नये). ॥१॥
श्रवणीं सादरता यदूसी । देखोनि सुख जालें ब्राह्मणासी ।
तेणें सुखें निरूपणासी । उल्हासेंसी करीतसे ॥१६॥
तेणें सुखें निरूपणासी । उल्हासेंसी करीतसे ॥१६॥
विषयाची आस्था (१७ ते २३)
तो म्हणे राया सावधान । विषयसुखाचें जें सेवन ।
तें स्वर्गनरकी गा समान । नाहीं अनुमान१ ये अर्थी ॥१७॥
तें स्वर्गनरकी गा समान । नाहीं अनुमान१ ये अर्थी ॥१७॥
भोगितां उर्वशीसी । जें सुख स्वर्गी इंद्रासी ।
तेंचि विष्ठेमाजी सूकरासी । सूकरीपासी निश्चित ॥१८॥
तेंचि विष्ठेमाजी सूकरासी । सूकरीपासी निश्चित ॥१८॥
हे जाणोनि साधुजन । उभय भोगी न घालिती मन ।
नेदवे प्रेतासी आलिंगन । तेवीं साधुजन विषयांसी ॥१९॥
नेदवे प्रेतासी आलिंगन । तेवीं साधुजन विषयांसी ॥१९॥
जीत सापु धरावा हातीं । हे प्राणियांसी नुपजे चित्तीं ।
तेवीं विषयांची आसक्ती । साधु न धरिती सर्वथा ॥२०॥
तेवीं विषयांची आसक्ती । साधु न धरिती सर्वथा ॥२०॥
जैसें न प्रार्थिता दुःख । प्राणी पावताति देख ।
तैसें न इच्छितां इंद्रियसुख । भोगवी आवश्यक अदृष्ट ॥२१॥
तैसें न इच्छितां इंद्रियसुख । भोगवी आवश्यक अदृष्ट ॥२१॥
मज दुःखभोगु व्हावा । हे नावडे कोणाच्या जीवा ।
तें दुःख आणी अदृष्ट तेव्हां । तेवीं सुखाचा यावा१ अदृष्टें ॥२२॥
तें दुःख आणी अदृष्ट तेव्हां । तेवीं सुखाचा यावा१ अदृष्टें ॥२२॥
ऐसें असोनि उद्योगु करितां । तेणें आयुष्य नाशिलें सर्वथा ।
यालागी सांडूनि विषयास्था । परमार्था भजावें ॥२३॥
यालागी सांडूनि विषयास्था । परमार्था भजावें ॥२३॥
अजगराचे गुरुलक्षण (२४ ते ४०)
केवळ झालिया परमार्थपर । म्हणसी आहारेंवीण न राहे शरीर ।
येच निर्धारीं साचार । गुरु ‘अजगर’ म्यां केला ॥२४॥
येच निर्धारीं साचार । गुरु ‘अजगर’ म्यां केला ॥२४॥
ग्रासं सुमृष्टं विरसं, महान्तं स्तोकमेव वा ।
यदृच्छयैवापतितं, ग्रसेदाजगरोऽक्रियः॥२॥
यदृच्छयैवापतितं, ग्रसेदाजगरोऽक्रियः॥२॥
श्लोकार्थ – अन्न मधुर असो किंवा नीरस असो, थोडे असो किंवा जास्त असो, सहजगत्या जे पुढे आलेले असेल, ते अजगराप्रमाणे काहीही प्रयत्न न करिता ग्रहण करावे. ॥२॥
उद्योगेंवीण आहारु । अयाचित सेवी अजगरु ।
डंडळोनि१ न सांडी धीरु । निधडा निर्धार पैं त्याचा ॥२५॥
डंडळोनि१ न सांडी धीरु । निधडा निर्धार पैं त्याचा ॥२५॥
स्वभावें तो मुख पसरी । सहजें पडे जें भीतरीं ।
सरस नीरस विचारु न करी । आहार अंगीकारी संतोषें ॥२६॥
सरस नीरस विचारु न करी । आहार अंगीकारी संतोषें ॥२६॥
तैशीचि योगियांची गती । सदा भाविती आत्मस्थिती ।
यदृच्छा आलें तें सेविती । रसआसक्ती सांडूनि ॥२७॥
यदृच्छा आलें तें सेविती । रसआसक्ती सांडूनि ॥२७॥
योगियांचा आहारू घेणे । काय सेविलें हे रसना नेणे ।
रसना-पंगिस्त१ नाही होणें । आहारु सेवणे निजबोधे ॥२८॥
रसना-पंगिस्त१ नाही होणें । आहारु सेवणे निजबोधे ॥२८॥
आंबट तिखट तरी जाणे । परी एके स्वादें अवघें खाणे ।
सरस नीरस कांहीं न म्हणे । गोड करणे निजगोडियें ॥२९॥
सरस नीरस कांहीं न म्हणे । गोड करणे निजगोडियें ॥२९॥
मुख पसरिलिया निर्धारा । स्वभावें रिघालिया वारा ।
तोचि आहारु पैं अजगरा । तेणेंचि शरीरा पोषण ॥३०॥
तोचि आहारु पैं अजगरा । तेणेंचि शरीरा पोषण ॥३०॥
तैशीचि योगियांची स्थिति । वाताशनें सुखें वर्तती ।
आहारालागुनी पुढिलांप्रती । न ये काकुलती सर्वथा ॥३१॥
आहारालागुनी पुढिलांप्रती । न ये काकुलती सर्वथा ॥३१॥
थोडें बहु सरसनिरसासी । हे काही म्हणणें नाहीं त्यासी ।
स्वभावें जें आलें मुखासी । तें सावकाशी सेवितु ॥३२॥
स्वभावें जें आलें मुखासी । तें सावकाशी सेवितु ॥३२॥
शयीताहानि भूरीणि, निराहारोऽनुपक्रमः ।
यदि नोपनमेद्ग्रासो, महाहिरिव दिष्टभुक् ॥३॥
यदि नोपनमेद्ग्रासो, महाहिरिव दिष्टभुक् ॥३॥
श्लोकार्थ – एखादे वेळी जर अन्न पुढे आले नाही तर मोठ्या सर्पाप्रमाणे (अजगराप्रमाणे) यदृच्छेने येईल ते खाणाऱ्या (अयाचितवृत्ती) मुनीने काहीही प्रयत्न न करिता निराहारी राहून पुष्कळ दिवस खुशाल स्वस्थ पडून राहावे.॥३॥
अजगरासी बहु काळें । यदृच्छा आहारु न मिळे ।
तरी धारणेसी१ न टळे । पडिला लोळे निजस्थानीं ॥३३॥
तरी धारणेसी१ न टळे । पडिला लोळे निजस्थानीं ॥३३॥
तैसें योगियासी अन्न । बहुकाळें न मिळे जाण ।
तरी करूनियां लंबासन । निद्रेविण निजतु ॥३४॥
तरी करूनियां लंबासन । निद्रेविण निजतु ॥३४॥
निद्रा नाहीं तयासी । परी निजे निजी अहर्निशीं ।
बाह्य न करी उपायासी । भक्ष्य देहासी अदृष्टें ॥३५॥
बाह्य न करी उपायासी । भक्ष्य देहासी अदृष्टें ॥३५॥
अदृष्टी असेल जे जे वेळे । तें तें मिळेल तेणें काळें ।
यालागी त्याचे ज्ञान न मैळें । धारणा न ढळे निजबोधे ॥३६॥
यालागी त्याचे ज्ञान न मैळें । धारणा न ढळे निजबोधे ॥३६॥
ओजःसहोबलयुतं, बिभ्रद्देहमकर्मकम् ।
शयानो वीतनिद्रश्च, नेहेतेन्द्रियवानपि ॥४॥
शयानो वीतनिद्रश्च, नेहेतेन्द्रियवानपि ॥४॥
श्लोकार्थ – इंद्रिये सतेज आणि मनःशक्ती व शारीरिक शक्ती खंबीर असूनही इंद्रियभोगासाठी काहीही करू नये. स्वस्थ पडून राहावे, पण झोप नसावी. कशाचीही इच्छा न करिता (आत्मानंदात) स्वस्थ राहावे. ॥४॥
अजगरासी बळ उदंड । देहो पराक्रमें प्रचंड ।
परी न करी उद्योगाचे बंड । पसरूनि तोंड पडिलासे ॥३७॥
परी न करी उद्योगाचे बंड । पसरूनि तोंड पडिलासे ॥३७॥
तैसाचि योगिया केवळ । शरीरीं असे शारीर बळ ।
बुद्धिही असे अतिकुशळ । इंद्रियबळ पटुतर ॥३८॥
बुद्धिही असे अतिकुशळ । इंद्रियबळ पटुतर ॥३८॥
आहारालागीं सर्वथा । हेतु स्फुरों नेदी चित्ता ।
कायावाचा तत्त्वतां । नेदी स्वभावतां डंडळू ॥३९॥
कायावाचा तत्त्वतां । नेदी स्वभावतां डंडळू ॥३९॥
स्वप्न जागृती मुकला । सुषुप्ती सांडोनि निजेला ।
शून्याचा पासोडा झाडिला । निजीं पहुडला निजत्वें ॥४०॥
शून्याचा पासोडा झाडिला । निजीं पहुडला निजत्वें ॥४०॥
॥ पुंडलिकवरदा हरी विठ्ठल श्रीज्ञानदेव तुकाराम ॥
श्रीतुकाराम महाराजांची गाथा
अभंग क्र. १२९९ ते १३१६
१२९९.
आमुचे ठाऊके तुम्हां गर्भवास । बळिवंत दोष१ केले भोग२ ॥१॥ काय हा सांगावा नसता नवलाव३ । मैंदपणे४ भाव भुलवणेचा५ ॥ध्रु॥ एका पळवूनि, एका पाठी लावा । कवतुक देवा पहावया ॥३॥ तुका म्हणे जेणें असें चेतविलें६ । त्याच्याने उगलें७ कैसे नव्हे? ॥४॥
१३००.
निर्दयासी१ तुम्ही करितां दंडण२ । तुमचें गाऱ्हाणें३ कोठे द्यावें? ॥१॥ भाकितों४ करुणा ऐकती कान । उगलेंचि५ मौन्य धरिलें ऐसे ॥ध्रु॥ दीनपणे पाहे, पाय भिडावोनि६ । मंजुळा७ वचनीं विनवीतसे ॥३॥ तुका म्हणे गांठी मनाची उकला८ । काय जी विठ्ठला पाहातसां? ॥४॥
१३०१.
नसतों किविलवाणें१ । कांहीं तुमच्या कृपादानें ॥१॥ हेचि तयाची ओळखी । धालें२, टवटवित३ मुखी ॥ध्रु॥ वायां जात नाहीं । वचन प्रीतीचें तें कांहीं ॥३॥ तुका म्हणे देवा! । सत्य येते अनुभवा ॥४॥
१३०२.
झालों तंव साचें१ । ‘दास’, राहवणे२ काचें३ ॥१॥ हे कां मिळतें उचित४? । तुम्ही नेणां कृपावंत! ॥ध्रु॥ सिंहाचे ते पिलें । जाय घेऊनियां कोल्हें ॥३॥ तुका म्हणे नास५? । आम्हां, म्हणविल्या दास ॥४॥
१३०३.
देवाच्या उद्देशें जेथें जेथें भाव । तो तो वसे१ ठाव२ विश्वंभर ॥१॥ लोभाचे संकल्प पळालियावरी । कैंची तेथें उरी३ पापपुण्यां? ॥ध्रु॥ शुद्ध भक्ती मन झालीया निर्मळ । कुश्चळी४ विटाळ५ वज्रलेप६ ॥३॥ तुका म्हणे ज्याचें तयासीच कळे । प्रांत७ येतो फळे८ कळों मग ॥४॥
१३०४.
कडसणी१ धरितां अडचणीचा२ ठाव । म्हणऊनि जीव त्रासलासे ॥१॥ लौकिका बाहेरि राहिलों निराळा । तुज-विण वेगळा नाहीं दुजा ॥ध्रु॥ संकोचानें३ नाहीं होत धणीवरी४ । उरवूनी५ उरी काय काज६? ॥३॥ तुका म्हणे केले इच्छेचि सारिखें । नाहींसें पारिखें७ येथें कोणी ॥४॥
१३०५.
हेंचि जतन१ करा दान । धरूनि चरण राहिलों तें ॥१॥ घ्यावी माझ्या हातें सेवा । हेचि देवा विनवणी ॥ध्रु॥ आणीक कांहीं न घालीं भार । बहुत फार सांकडें२ ॥३॥ तुका तुमचा म्हणवी दास । त्याची आस३ पुरवावी ॥४॥
१३०६.
आपुल्याच फुंदें१ । जेथे तेथे घेती छंदें२ ॥१॥ पडिला सत्याचा दुष्काळ३ । बहु फार झाला घोळ४ ॥ध्रु॥ विश्वाचे५ माठ६ । त्याचे कपाळी७ ते नाट८ ॥३॥ तुका म्हणे घाणा९ । मूढा तीर्थी प्रदक्षिणा ॥४॥
१३०७.
उद्योगाची धांव बैसली आसनीं । पडिले नारायणी मोटळे१ हे ॥१॥ सकळ निश्चिंती झाली हा भरंवसा२ । नाहीं गर्भवासा येणें ऐसा ॥ध्रु॥ आपुलिया सत्तें३ नाही आम्हां जिणें । अभिमान तेणें नेला देवें ॥३॥ तुका म्हणे चळे४ एकाचिया सत्तें । आपुलें५ मी रितेपणें६ असें ॥४॥
१३०८.
बहुतां पुरे ऐसा वाण१। आलें धन घरासी ॥१॥ घ्या रे फुका मोलेंविण२ । नारायण न भुला ॥ध्रु॥ ऐका निवळल्या३ मनें । बरव्या कानें सादर४ ॥३॥ तुका म्हणे करूनि अंतीं५ । निश्चिंती६ हे ठेवावी ॥४॥
१३०९.
माझी मज जाती आवरली देवा । न व्हावा या गोवा१ इंद्रियांचा ॥१॥ कासया मी तुझा म्हणवितों दास? । असतों उदास२ सर्वभावें ॥ध्रु॥ भयाचिये भेणें३ धरियेली कास४ । न पुरतां आस काय थोरी? ॥३॥ तुका म्हणे आप-आपलीं जतन५ । कैंचें थोरपण मग तुम्हां? ॥४॥
१३१०.
विनवितो तरी आणितोसि परी१। याचकानें थोरी दातयाची ॥१॥ आमुचेही काही असों द्या उपकार । एकल्याने थोर कैंचे तुम्ही? ॥ध्रु॥ न घ्यावी जी काही बहुसाल२ सेवा । गौरव३ तो देवा यत्न कीजे ॥३॥ तुका म्हणे नाहीं आमुची मिरासी४ । असावेंसी ऐसी दुर्बळेंचि५ ॥४॥
१३११.
एका ऐसें एक होतें कोणा काळें । समर्थाच्या बळें१ काय नव्हे? ॥१॥ घालूनि बैसलों मिरासीस२ पाया । जिंकों देवराया संदेह नाहीं ॥ध्रु॥ केला तो न संडी आतां कइवाड३। वारीन४ हे आड कामक्रोध ॥३॥ तुका म्हणे झाली आळसाची धाडी५ । नव्हती आली जोडी६ कळों साच ॥४॥
१३१२.
झालें समाधान । तुमचे धरिले चरण ॥१॥ आतां उठावेंसें मना । येत नाहीं नारायणा! ॥ध्रु॥ सुरवाडिकपणें१ । येथें सांपडले केणें२ ॥३॥ तुका म्हणे भोग । गेला निवारला लाग३ ॥४॥
१३१३.
मुखाकडे वास१ । पाहे, करूनियां आस ॥१॥ आतां होईल तें शिरीं । मनोगत२ आज्ञाधारी ॥ध्रु॥ तुम्ही अंगीकार । केला पाहिजे, हे सार३ ॥३॥ तुका म्हणे दारी । उभा याचक मी हरी! ॥४॥
१३१४.
नाहीं माथा१ भार । तुम्ही घेत, हा विचार-॥१॥ जाणोनियां ऐसें केलें । दुरिल अंगेसीं लाविलें ॥ध्रु॥ आतां बोलावें आवडी । नाम घ्यावें घडीघडी२ ॥३॥ तुका म्हणे दुरी । देवा, खोटी३ ऐसी उरी४॥४॥
१३१५.
माझें जड भारी१ । आतां अवघे तुम्हांवरी ॥१॥ झालों अंकित२ अंकिला । तुमचा, मुकलों मागिला ॥ध्रु॥ करितों जें काम । माझी सेवा तुझें नाम ॥३॥ तुका पायां लागे । कांहीं नेदीं ना३ न मागें ॥४॥
१३१६.
तुम्ही आम्ही भले१ आतां । झालों, चिंता काशाची? ॥१॥ आपुलाले आलों स्थळीं२ । मौन कळी३ वाढेना ॥ध्रु॥ सहज जें मनीं होतें । तें उचित४ उघडलें ॥३॥ तुका म्हणे नसते अंगा५ । येत संगा६ सारिखें ॥४॥
॥ पुंडलिकवरदा हरी विठ्ठल श्रीज्ञानदेव तुकाराम ॥
संपूर्ण वारकरी प्रस्थानत्रयी नित्यनेम पारायण अनुक्रमणिका
ज्यांना प्रत्यक्षात ग्रंथावरून पारायण करायचे आहे त्यांनी खालील लिंकवरून ग्रंथ मागवावे.
रामकृष्णहरी