दिवस – ४३. वारकरी प्रस्थानत्रयी नित्यनेम पारायण

॥ श्री: ॥
॥ ॐ तत्सत्-श्रीकृष्ण प्रसन्न ॥
श्रीएकनाथी भागवत – अध्याय चौथा
श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीकृष्णाय नमः॥

ॐ नमो श्रीगुरु शिवशिवा । नमने जीवत्व जीवा । नुरविसी, तेथे देहभावा । कैसेनि रिघावा होईल ॥१॥
जीवें घेऊनि जीवा । देहत्व मोडूनि देहभावा । याहीवरी करविसी सेवा । हे लाघव देवा नवल तुझें ॥२॥
जीव घेऊनि शंखासुरा । त्याच्या वागविसी कलेवरा । तो तूं रिघोनि मजभीतरा । माझिया शरीरा वागविसी ॥३॥
शंख मधुर ध्वनी गाजे । तो वाजवित्याचेनि वाजे । तेवीं म्यां जें जें बोलिजे । तें तें बोलणे साजे तुझेनि ॥४॥
आतां माझें ‘शरीर’ जें चळे । तें तुझेनि आंगिकें मेळें । ‘कर्मे निपजती सकळे । सत्ताबळे तुझेनि ॥५॥
माझे देहींचें जें ‘मीपण’ । तें तूंचि झालासी आपण । तुझेनि प्राणे ‘प्राण’। माझाही जाण चळे देवा ॥६॥
‘दृष्टी’ जें जें कांहीं देखे । तें तें तुझेनि ज्ञानउन्मेखें । ‘श्रवणीं’ जें कांहीं ऐकें । तें तें नेटकें अवधान तुझें ॥७॥
‘रसना’ जें जें कांहीं चाखे । तें तें तुझेनि स्वादमुखें । ‘बुद्धि’ जाणपणे तोखे । तेंही अतिनिकें वेदकत्व तुझें ॥८॥
‘मन’ मनपणे अतिचपळ । तेंही तुझेंचि आंगिक बळ । विवेका ‘विवेकु’ प्रबळ । अतिसोज्ज्वळ तुझेनि ॥९॥
‘वाचा’ जें जें कांहीं वदे । तें वाचिकत्व तुझेनि शब्दें । ‘बोधु’ जेणे उद्‌बोधे । तो तुझेनि प्रबोधे प्रबोधु ॥१०॥
‘जागृती’ जागे तुझेनि हरिखें । ‘स्वप्न’ स्वप्ना तुझेनि देखे । ‘सुषुप्ती’ सुखावे जेणें सुखें । पूर्ण संतोखें तुझेनि ॥११॥
मी जें जें ‘विषय’ भोगीं । तें भोक्तेपण तुझे अंगीं । तुझेनि निजसंयोगीं । मीपणे जगी वर्तविशी मज ॥१२॥
माझें करूनि खांबसूत्र । तूं झालासी सूत्रधार । हालवूनियां निजसूत्र । कर्मे विचित्र करविशी ॥१३॥
ऐशिया श्रीजनार्दना । जग चेतवित्या चिद्‌घना । कृपाळुवा जगजीवना । नमन श्रीचरणा तुझेनि तुज ॥१४॥
यापरी मजमाजीं तूं चाळिता । चाळकत्वें करविसी ग्रंथा । तेथे मी एक कवित्वकर्ता । हे जाणावी तत्त्वतां स्थूळबुद्धी ॥१५॥
एका एकु जनार्दनीं । की जनार्दनु एकपणीं । इये पृथक् नामांची लेणीं । लेऊनि एकपणी मिरविसी तूं ॥१६॥
जेवीं कनकाचे भूषण । की भूषणी कनक संपूर्ण । तेवीं एका आणि जनार्दन । एकत्वें जाण जनार्दनचि ॥१७॥
ऐशी ऐकोन विनवणी । सद्‌गुरु तुष्टला संतोषोनी । येथे भिन्न भिन्न सोसणी । न लगे निरूपणी करणे तुज ॥१८॥
जेव्हां कापुरा आगी झगटे । तेव्हांचि कापुरत्व खुंटे । सच्छिष्यासी सद्गुरु भेटे । तेव्हांचि फिटे भिन्नभेदु ॥१९॥

जेणे फिटे भिन्नभेदु । तो श्रीभागवतीं निजबोधु । वसुदेवाप्रती नारदु । सांगत संवादु इतिहासाचा ॥२०॥
ज्या इतिहासाचा अर्थ । परिसतां प्रगटे परमार्थ । स्वानंदबोध हृदयांत । श्रवणें सदोदित श्रोते होती ॥२१॥

तंव श्रोते संतसमुदावो । म्हणती कैसा नवलावो । सद्गुरुस्तवनी ब्रह्मभावो । साधिला आवो अभेदत्वें ॥२२॥
हे सद्गुरूची विनवणी । की ब्रह्मसुखाची खाणी । परिसतां सप्रेम बोलणीं । रिझली आयणी सज्जनांची ॥२३॥
या देशभाषा वाणी । उघडिली परमार्थाची खाणी । बोल नव्हती हे स्पर्शमणी । लागतां श्रवणीं पालटे जीव ॥२४॥

यापरी श्रीभागवतीं । अनुपम अगाध स्थिति । ते कथेची संगति । लावी सुनिश्चिती अर्थावबोधे ॥२५॥
ऐकोनि संतांचे वचन । शिरीं वंदोनि त्यांचे चरण । पुढील कथानिरूपण । श्रोतीं सावधान परिसावें ॥२६॥
येथे तृतीय अध्यायाचे अंतीं । निरूपितां तांत्रिक भक्ति । भजावें आवडेल ते मूर्ति । रायासी तदर्थी प्रश्न स्फुरला ॥२७॥
देवो एकचि त्रिजगतीं । त्याच्या किती अवतारमूर्ति । जन्म कर्म अनेक व्यक्ती । हेंचि मुनीप्रति पुसतु ॥२८॥

हरिचरित्र अवतारगुण । प्रतिपादन करावयाचा प्रश्न । तो सांगावया जयंतीनंदन । स्वानंदें पूर्ण ‘द्रुमिल’ सांगे ॥३५॥

६८१.माझी विठ्ठल माउली । प्रेमपान्हा पान्हाइली ॥१॥
कुर्वाळुनि लावी स्तनीं । न वजे दुरी जवळूनि ॥ध्रु॥
केली पुरवी आळी। नव्हे निष्ठुर, कोवळी॥३॥
तुका म्हणे घांस । मुखीं घाली ब्रह्मरस ॥४॥

६८२.आम्ही उतराई । भाव निरोपोनि पायीं ॥१॥
तुम्ही पुरवावी आळी। करावी ते लडिवाळीं ॥ध्रु॥
आमचा हा नेम । तुम्हां उचित हा धर्म॥३॥
तुका म्हणे देवा! । जाणों सांगितली सेवा ॥४॥

६८३.केले पाप जेणे दिले अनुमोदन । दोघांसि पतन सारिखेंचि ॥१॥
विष नवनीता विष करी संगें । दुर्जनाच्या त्यागें सर्व हित ॥ध्रु॥
देखिले ओढाळ निघालिया सेता । टाळावें निमित्ता थैक म्हूण ॥३॥
तुका म्हणे जोडे केल्याविण कर्म । देखता तो श्रम न मानितां ॥४॥

६८४.विठ्ठल गीती विठ्ठल चित्तीं । विठ्ठल विश्रांति भोग जया ॥१॥
विठ्ठल आसनी विठ्ठल शयनीं । विठ्ठल भोजनी ग्रासोग्रासीं ॥ध्रु॥
विठ्ठल जागृति स्वप्नसुषुप्ती । आन दुजें नेणती विठ्ठलाविण ॥३॥
भूषण अळंकार सुखाचे प्रकार । विठ्ठल निर्धार जयां नरां ॥४॥
तुका म्हणे तेही विठ्ठलचि झाले । संकल्प मुराले दुजेपणें ॥५॥

६८५.संतांचे सुख झाले या देवा । म्हणऊनि सेवा करी त्यांची ॥१॥
तेथे माझा काय कोण तो विचार? । वर्णावया पार महिमा त्यांचा ॥ध्रु॥
निर्गुण आकार झाला गुणवंत । घाली दंडवत पूजोनियां ॥३॥
तीर्थें त्यांची इच्छा करिती नित्यकाळ । व्हावया निर्मळ आपणांशी ॥४॥
अष्ट महासिद्धींचा कोण आला पाड? । वागों नेदी आड कोणी तया ॥५॥
तुका म्हणे ते हे बळिया शिरोमणी । राहिले चरणीं निकटवासें ॥६॥

६८६.जो मानी तो देईल काई? । न मानी तो नेईल काई? ॥१॥
आम्हां विठ्ठल सर्व भूतीं । राहो चित्ती भलतैसा ॥ध्रु॥
साध्य न तें जना काई । जल्पे वायांविण ठायीं ॥३॥
वंदी निंदी तुज तो गा । तुका म्हणे पांडुरंगा! ॥४॥

६८७.भावबळें कैसा झालासी लहान । मागे संतीं ध्यान वर्णियेलें ॥१॥
तें मज उचित करूनियां देवा! । दाखवीं केशवा मायबापा! ॥ध्रु॥
पाहोनियां डोळां बोलेन मी गोष्टी । आलिंगूनि मिठी देईन पायीं ॥३॥
चरणीं दृष्टि उभा राहेन समोर । जोडोनियां कर पुढे दोन्हीं ॥४॥
तुका म्हणे उत्कंठित हे वासना । पुरवी नारायणा आर्त माझें ॥५॥

६८८.‘कृपाळु’ म्हणोनि बोलती पुराणें । निर्धार वचनें यांचि मज ॥१॥
आणीक उपाय नेणेंचि मी कांहीं । तुझें वर्म ठायीं पडे तैसें ॥ध्रु॥
नये धड कांहीं बोलतां वचन । रिघालों शरण सर्वभावें ॥३॥
कृपा करिसी तरि थोडें तुज काम । माझा तरि श्रम बहु हरे ॥४॥
तुका म्हणे मज दाखवीं श्रीमुख । हरेल या भूक डोळियांची ॥५॥

६८९.सर्वभावें आलों तुजचि शरण । कायावाचामनसहित देवा! ॥१॥
आणीक दुसरें नये माझ्या मना । राहिली वासना तुझ्या पायीं ॥ध्रु॥
माझिये जीवींचें कांहीं जडभारी । तुजविण वारी कोण दुजें? ॥३॥
तुझे आम्ही दास आमुचा तूं ऋणी। चालत दुरूनि आले मागें ॥४॥
तुका म्हणे आतां घेतलें धरणे । हिशोबाकारणे भेटी देईं ॥५॥

६९०.कईं मात माझे ऐकती कान? । बोलतां वचन संतां मुखीं ॥१॥
‘केला पांडुरंगें तुझा अंगीकार’। मग होईल धीर माझ्या जीवा ॥ध्रु॥
म्हणऊनि मुख अवलोकितों पाय । हेचि मज आहे थोरी आशा ॥३॥
माझिया मनाचा हाचि पैं विश्वास । न करी सायास साधनांचे ॥४॥
तुका म्हणे मज होईल भरंवसा । तरलों मी ऐसा साच भावें ॥५॥

६९१.दोन्ही हात ठेवूनि कटीं । उभा भीवरेच्या तटीं । कष्टलासी साठीं । भक्तिकाजे विठ्ठला! ॥१॥
भागलासी मायबापा! । बहु श्रम केल्या खेपा। आम्हांलागी सोपा। दैत्या काळ कृतांत॥ध्रु॥
होतासी क्षीरसागरीं । मही दाटली असुरीं । म्हणोनियां घरीं । गौळियाचे अवतार ॥३॥
केला पुंडलिकें गोवा। तुज पंढरीसी देवा । तुका म्हणे भावा-। साठी हातीं सांपडसी ॥४॥

६९२.गोड झालें पोट धालें। अवचिता वाचे आलें । म्हणतां पाप गेलें । विठ्ठलसें वाचेसी ॥१॥
सत्य माना रे सकळ । उद्धरिला अजामेळ । महापातकी चांडाळ । नामासाठी आपुलिया ॥ध्रु॥
चित्त पावलें आनंदा । सुख-समाधीतें सदा । म्हणतां ‘गोविंदा’ । वेळोवेळां वाचेसी ॥३॥
हे जाणती अनुभवी । जया चाड तो चोजवी । तुका म्हणे दावी । रूप तेंचि अरूप ॥४॥

६९३.रवि दीप हिरा दाविती देखणें । अदृश्य दर्शनें संतांचिया ॥१॥
त्यांचा महिमा काय वर्णूं मी पामर । न कळे तो साचार ब्रह्मादिकां ॥ध्रु॥
तापली चंदन निववितो कुडी । त्रिगुण तो काढी संतसंग ॥३॥
मायबापें पिंड पाळियेला माया। जन्ममरण जाया संतसंग ॥४॥
संतांचे वचन वारी जन्मदु:ख । मिष्टान्न तें भूक निवारण ॥५॥
तुका म्हणे जवळी न पाचारितां जावें । संतचरणीं भावें रिघावया ॥६॥

६९४.‘हरि हरि’ तुम्ही म्हणारे सकळ । तेणें मायाजाळ तुटईल॥१॥
आणिक नका कांहीं गाबाळाचे भरी। पडों येते थोरी नागवण ॥ध्रु॥
भावें तुळसीदळ पाणी जोडा हात । म्हणावें ‘पतित’ वेळोवेळां ॥३॥
तुका म्हणे हा तंव कृपेचा सागर । नामासाठी पार पाववील ॥४॥