दिवस – ५७. वारकरी प्रस्थानत्रयी नित्यनेम पारायण

हां गा, नामचि एक जयाचें । पाहतां, गगनही दिसे टांचें । गुण एकैक काय तयाचे । आकळिशील तूं?’ ॥१११॥
म्हणौनि असो हें वाणणें । सांगों नेणों-कवणाचीं लक्षणें । दाविलीं मिषें येणें । कां बोलिलों तें ॥११२॥
ऐकें, द्वैताचा ठावोचि फेडी । ते ब्रह्मविद्या कीजेल उघडी । तरी, अर्जुना पढिये; हे गोडी । नासेल हन ॥११३॥
म्हणौनि तें तैसे बोलणें । नव्हे, सपातळ आड लावणें । केलें मनचि वेगळवाणें । भोगावया ॥११४॥
जया सोऽहंभाव अटुंकु । मोक्षसुखालागोनि रंकु । तयाचिये दिठीचा, झणें, कळंकु । लागेल तुझिया प्रेमा ॥११५॥
विपायें अहभाव ययाचा जाईल । मी तेंचि हा जरी होईल । तरी मग काय कीजेल । एकलेया? ॥११६॥
दिठीचि पाहतां निविजे । कां, तोंड भरूनि बोलिजे । नातरी दाटूनि खेव दीजे । ऐसें कवण आहे?॥११७॥
आपुलिया मना बरवी । असमाई गोठी जीवीं । ते कवणेंसि चावळावी । जरी ऐक्य जाहलें? ॥११८॥
इया काकुळती जनार्दनें । अन्योपदेशाचेनि हातसणें । बोलामाजि मन मनें । आलिंगूं सरलें ॥११९॥
हें परिसता जरी कानडें । तरी जाण पां, “पार्थ उघडें । कृष्णसुखाचेंचि रूपडें । वोतलें गा” ॥१२०॥
हें असो, वयसेचिये शेवटीं । जैसें, एकचि विये वांझोटी । मग ते मोहाची त्रिकुटी । नाचों लागे ॥१२१॥
तैसें जाहलें श्रीअनंता । ऐसें तरी मी न म्हणतां । जरी तयाचा न देखतां । अतिशयो येथ ॥१२२॥
पाहा पां, नवल कैसें चोज । कैं उपदेशु; केउतें झुंज! । परि पुढें वालभाचें भोज । नाचत असे ॥१२३॥
आवडी आणि लाजवी । व्यसन आणि शिणवी । पिसें आणि न भुलवी । तरी तेंचि काई? ॥१२४॥
म्हणौनि भावार्थु तो ऐसा । अर्जुन मैत्रियेचा कुवासा । कीं, सुखें शृंगारलिया मानसा । दर्पणि तो ॥१२५॥
यापरी बाप पुण्यपवित्र । जगीं भक्तिबीजासि सुक्षेत्र । तो श्रीकृष्णकृपे पात्र । याचि लागीं ॥१२६॥
हो कां, आत्मनिवेदनांतलीची । जे पीठिका होय सख्याची । पार्थु अधिष्ठात्री तेथिंची । मातृका गा ॥१२७॥
पासींचि गोसावी न वानिजे । मागां पाइकाचा गुण घेईजे । ऐसा अर्जुन तो सहजें । पढिये हरी ॥१२८॥
पाहा पां, अनुरागें भजें । जे प्रियोत्तमें मानिजे । ते, पतीहूनि काय, न वानिजे । पतिव्रता?॥१२९॥
तैसा, अर्जुनचि विशेषें स्तवावा । ऐसें आवडलें मज जीवा । जे, तो त्रिभुवनींचिया दैवां । एकायतनु जाहला ॥१३०॥

कलिं सभाजयन्त्यार्या, गुणज्ञाः सारभागिनः । यत्र सङ्कीर्तनेनैव, सर्वः स्वार्थोऽभिलभ्यते ॥३६॥
(गुण जाणणारे आणि केवळ उत्तमाचा अंगीकार करणारे श्रेष्ठ साधू कलियुगाला उघडउघड वंदन करितात. कारण कलियुगात केवळ (भगवंताच्या) नामसंकीर्तनाने सर्व प्रकारचे इष्ट पुरुषार्थ प्राप्त होतात. ॥३६॥)

अवधारी राया सर्वज्ञा । धन्य धन्य कलियुग जाणा । जेथ सर्व स्वार्थ हरिकीर्तना- । नामस्मरणासाठी होती ॥४०३॥
कलियुगी दोष बहुत । केवीं कीर्तने होय स्वार्थ । तेथें दोषत्यागें जे गुण घेत । ते नित्यमुक्त हरिकीर्तनीं ॥४०४॥
हरिकीर्तनें शुद्ध चित्त । दोषत्यागें गुण संग्रहीत । ऐसे सारभागी कलियुगांत । परममुक्त हरिकीर्तनें ॥४०५॥
कलीच्या गुणांतें जाणते । नामें मोक्ष जोडणे येथें । जाणोनि करिती कीर्तनातें । ते जाण निश्चितें नित्यमुक्त ॥४०६॥
कलियुगी हेचि सार । नाम स्मरावें निरंतर । करिती नामाचा निजगजर । ते मुक्त नर नृपनाथा ॥४०७॥

(संमत श्लोक) ध्यायन्कृते यजन्यज्ञैस्त्रेतायां द्वापरेऽर्चयन् । यदाप्नोति तदाप्नोति कलौ सङ्कीर्त्य केशवम् ॥

कृतयुगी शमदमादिसाधन । त्रेतायुगीं वेदोक्त यज्ञ । द्वापरी आगमोक्त पूजन । तंत्रविधान विधियुक्त ॥४०८॥
यापरी त्रियुगी जना । परम संकट साधना । करितांही परी मना । अणुमात्र जाणा उपरमु नव्हे ॥४०९॥
ती अवघींच साधनें । कलीने लाजविली कीर्तनें । जेथ गातां नाचतां आपणें । वश्य करणे परमात्मा ॥४१०॥
आखरी हुंबळी गुणें । ऐकतां गोवळांचे गाणे । देव भुलला जीवेंप्राणें । त्यांसवें नाचणे स्वानंदें ॥४११॥
कृष्णा कान्हो गोपाळा । या आरुष नामांचा चाळा । घेऊन गर्जती वेळोवेळां । तेणें घनसांवळा सुखावे ॥४१२॥
तेणें सुखाचेनि संतोषें । देवो परमानंदें उल्हासे । एवं कलियुगी कीर्तनवशें । भक्त अनायासें उद्धरती ॥४१३॥
कीर्तनआवर्तनमेळीं । जळती पापांच्या वडवाळी । भक्त उद्धरती तत्काळीं । हरिनामें कलि दाटुगा ॥४१४॥
कलियुगी हेचि थोरी । नामसंकीर्तनावारी । चहूं वर्णां मुक्त करी । तेथ न विचारी स्त्री शूद्र ॥४१५॥
वेदु अत्यंत कृपणु जाला । त्रिवर्णीचे कानीं लागला । स्त्रीशूद्रादिकांसी अबोला । धरूनि ठेला अद्यापि ॥४१६॥
तें वेदाचें अतिन्यून । उद्धरी हरिनामकीर्तन । स्त्री शूद्र अंत्यज जन । उद्धरण हरिनामें ॥४१७॥
कीर्तने स्वधर्मु वाढे । कीर्तने स्वधर्मु जोडे । कीर्तनें परब्रह्म आतुडे । मुक्ति कीर्तनापुढे लाजोनि जाय ॥४१८॥
कीर्तनानंदें चारी मुक्ति । हरिभक्तांतें वरूं येती । भक्त त्यांतें उपेक्षिती । तरी पायां लागती दास्यत्वें ॥४१९॥
एवढी कलियुगी प्रचीती । कीर्तनाची परम ख्याती । राया जाण गा निश्चितीं । विकल्प चित्तीं झणे धरिसी॥४२०॥
कृतत्रेताद्वापारासी । निषेधु नाहीं नामासी । कलियुगी नामापाशीं । चारी मुक्ती दासी स्वयें होती ॥४२१॥

न ह्यतः परमो लाभो, देहिनां भ्राम्यतामिह । यतो विन्देत परमां शान्तिं नश्यति संसृतिः॥३७॥
(ह्या कलियुगात (नामस्मरणाच्या साधनाने) संसारचक्रात भ्रमण करणाऱ्या जीवांना परमशांती मिळून संसारबंध नाहीसा होतो; म्हणून त्या लाभापेक्षा श्रेष्ठतर लाभ दुसरा कोणताही नाही. ॥३७॥)

जे जन्ममरणांच्या आवर्ती । पडिले, संसारीं सदा भ्रमती । त्या प्राणियां कलियुगाप्रती । कीर्तने गती नृपनाथा ॥४२२॥
कलियुगी कीर्तनासाठीं । संसाराची काढूनि कांटी । परमशांतिसुखसंतुष्टीं । पडे मिठी परमानंदीं ॥४२३ ॥
ऐसा कीर्तनीं परम लाभु । शिणतां सुरनरां दुर्लभु । तो कलियुगी झाला सुलभु । यालागी सभाग्यां लोभु हरिकीर्तनीं ॥४२४॥
‘कीर्तनास्तव चारी मुक्ती । भक्तांपासीं वोळंगती । हे न घडे’ कोणी म्हणती । ऐक ते स्थिती नृपनाथा ॥४२५॥
कीर्तनीं हरिनामाचा पाठा । तेणें देवासी संतोष मोठा । वेगीं सांडोनि वैकुंठा । धांवे अवचटा कीर्तनामाजीं ॥४२६॥
हरिकीर्तना लोधला देवो । विसरला वैकुंठा जावों । तोचि आवडला ठावो । भक्तभावो देखोनी ॥४२७॥
जेथ राहिला यदुनायक । तेथचि ये वैकुंठलोक । यापरी मुक्ति ‘सलोक’ । कीर्तनें देख पावती भक्त ॥४२८॥
नामकीर्तन-निजगजरी । भक्तां निकट धांवे श्रीहरी । तेचि ‘समीपता’ मुक्ति खरी । भक्तांच्या करीं हरिकीर्तनें ॥४२९॥
कीर्तनें तोषला अधोक्षज । भक्ता प्रत्यक्ष गरुडध्वज । श्याम पीतवासा चतुर्भुज । तें ध्यान सहज ठसावे ॥४३०॥
भक्तु कीर्तन करी जेणें ध्यानें । तें ध्यान दृढ ठसावें मनें । तेव्हां देवाची निजचिन्हें । भक्ते पावणे संपूर्ण ॥४३१॥
श्याम चतुर्भुज पीतांबरधारी । शंखचक्रादि आयुधे करीं । हे ‘सरूपता’ भक्तातें वरी । कीर्तनगजरी भाळोनी ॥४३२॥
तेव्हां देव भक्त समसमान । समान अवयव सम चिन्ह । भावें करितां हरिकीर्तन । एवढे महिमान हरिभक्तां ॥४३३॥
दोघां एकत्र रमा देखे । देवो कोण तेंही नोळखे । ब्रह्मा नमस्कारी चवके । देवो तात्त्विकें न कळे त्यासी ॥४३४॥
भावें करितां हरिकीर्तन । तेणें संतोषे जनार्दन । उभयतां पडे आलिंगन । मिठी परतोन सुटेना ॥४३५॥
तेव्हां सबाह्यांतरी । देवो प्रगटे चराचरी । दुजें देखावया संसारीं । सर्वथा उरी उरेना ॥४३६॥
वृत्ति स्वानंदी निमग्न । परतोनि कदा नव्हे भिन्न । ‘सायुज्यमुक्ति’ या नांव पूर्ण । जेणें दुजेपण असेना ॥४३७॥
ऐशी लाहूनि पूर्ण सायुज्यता । तो जैं करी हरिकथा । ते कथेची तल्लीनता । जीवां समस्तां अतिप्रिय ॥४३८॥
यापरी हरिकीर्तनापासीं । चारी मुक्ती होती दासी । भक्त लोधले हरिभजनासी । सर्वथा मुक्तीसी न घेती ॥४३९॥
एवं योगयागादि तपसाधनें । पोरटी केली हरिकीर्तनें । कलियुगी नामस्मरणें । जड उद्धरणे हरिकीर्तनीं ॥४४०॥

कृतादिषु प्रजा राजन् , कलाविच्छन्ति संभवम् । कलौ खलु भविष्यन्ति, नारायणपरायणाः ॥३८॥
(हे राजा, कृत, त्रेत व द्वापर या युगांतील प्रजा कलियुगात जन्म यावा अशी इच्छा करतात; कारण या युगातच खरोखर नारायणाचे भजन करणारे लोक जन्माला येतील (अवतार घेतील). ॥३८ ॥)

कीर्तनासाठी चारी मुक्ति । हेचि कलियुगी मुख्य भक्ति । यालागीं इंद्रादि देवपंक्ति । जन्म इच्छिती कलियुगीं ॥४४१॥
स्वर्ग नव्हे भोगस्थान । हे विषयाचे बंदिखान । कलियुगी सभाग्य जन । जन्मोनि कीर्तन हरीचे करिती ॥४४२॥
जेथींच्या जन्मा देव सकाम । तेथ कृतादि युगींचे उत्तमोत्तम । प्रजा अवश्य वांछिती जन्म । कीर्तनधर्म निजभजना॥४४३॥
कृतयुगींचे सभाग्य जन । यागी पावले स्वर्गस्थान । तेही कलियुगींचें जाण । जन्म आपण वांछिती ॥४४४॥
कृत त्रेत आणि द्वापर । तेथीलही मुख्य नर । कलियुगी जन्म तत्पर । निरंतर वांछिती ॥४४५॥
तैंचे लोक करिती गोष्टी । चारी पुरुषार्थ कीर्तनासाठीं । कलियुगी हे महिमा मोठी । धन्य धन्य सृष्टी कलियुग ॥४४६॥
जे असती धन्यभागी । ते जन्म पावती कलियुगीं । ऐसें कलीच्या जन्मालागीं । नर-सुर-उरगी उत्कंठा ॥४४७॥
तरावया दीन जन । कलीमाजीं श्रीनारायण । नामें छेदी भवबंधन । तारी हरिकीर्तन सकळांसी ॥४४८॥
यालागी कलिमाजी पाहीं । श्रद्धा हरिकीर्तनाच्या ठायीं । जन तरती सुखोपायीं । संदेहो नाहीं नृपनाथा ॥४४९॥
कलियुगी बहुसाल नर । होतील नारायणी तत्पर । भक्तीचे भोज विचित्र । स्त्रीशूद्र माजविती ॥४५०॥