दिवस – ६०. वारकरी प्रस्थानत्रयी नित्यनेम पारायण

तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः । उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥१२॥

मग तेथ आपण । एकाग्र अंतःकरण । करूनि सद्गुरू-स्मरण । अनुभविजे ॥१८६॥
जेथ स्मरतेनि आदरें । सबाह्य सात्त्विकें भरे । जंव काठिण्य विरे । अहंभावाचें ॥१८७॥
विषयांचा विसरु पडे । इंद्रियांची कसमस मोडे । मनाची घडी घडे । हृदयामाजी ॥१८८॥
ऐसें ऐक्य हें सहजें । फांवे, तंव राहिजे । मग तेणेंचि बोधें बैसिजे । आसनावरी ॥१८९॥
आतां आंगातें आंग धरी । पवनातें पवनु धरी । ऐसी अनुभवाची उजरी । होंचि लागे ॥१९०॥
प्रवृत्ति माघौती मोहरे । समाधि ऐलाडी उतरे । आघवा अभ्यासु सरे । बैसतखेवो ॥१९१॥
मुद्रेची प्रौढी ऐसी । तेचि सांगिजेल आतां, परियेसीं । तरी ऊरू या जघनासी । जडोनि घालीं ॥१९२॥
चरणतळें देव्हडीं । आधारद्रुमाच्या बुडीं । सुघटितें गाढीं । संचरीं पां ॥१९३॥
सव्य तो तळीं ठेविजे । तेणें सिवणीमध्यें पीडिजे । वरी बैसे तो सहजें । वाम चरणु ॥१९४॥
गुद मेंढ्राआंतौतीं । चारी अंगुळें निगुतीं । तेथ सार्ध सार्ध प्रांतीं । सांडूनियां ॥१९५॥
माजीं अंगुळ एक निगे । तेथ टांचेचेनि उत्तरभागें । नेहटिजे; वरि आंगें । पेललेनि ॥१९६॥
उचलिलें कां, नेणिजे । तैसें पृष्ठांत उचलिजे । गुल्फद्वय धरिजे । तेणेंचि मानें ॥१९७॥
मग शरीर संचु पार्था । अशेषही सर्वथा । पाष्णीचा माथा । स्वयंभु होय ॥१९८॥
अर्जुना, हें जाण । मूळबंधाचें लक्षण । “वज्रासन” गौण । नाम यासी ॥१९९॥
ऐसी आधारीं मुद्रा पडे । आणि अधोमार्गु मोडे । तेथ, अपानु आंतुलेकडे । वोहटों लागे ॥२००॥

समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः । संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥१३॥

तंव करसंपुट आपैसें । वाम चरणीं बैसे । बाहुमूळीं दिसे । थोरीव आली ॥२०१॥
माजीं उभारलेनि दंडें । शिरकमळ होय गाढें । नेत्रद्वारींचीं कवाडें । लागूं पाहती ॥२०२॥
वरचिलीं पातीं ढळतीं । तळींचीं तळीं पुंजाळतीं । तेथ अर्धोन्मीलित स्थिती । उपजे तया ॥२०३॥
दिठी राहोनि आंतुलिकडे । बाहेर पाउल घाली कोडें । ते ठायीं ठावो पडे । नासाग्रपीठीं ॥२०४॥
ऐसें आंतुचिया आंतुचि रचे । बाहेरी मागुतें न वचे । म्हणौनि राहणें आधिये दिठीचें । तेथेंचि होय ॥२०५॥
आतां दिशांची भेटी घ्यावी । कां, रूपाची वास पाहावी । हे चाड सरे आघवी । आपैसया ॥२०६॥
मग कंठनाळ आटे । हनुवटी हाडौती दाटे । ते गाढी होऊनि नेहटे । वक्षःस्थळीं ॥२०७॥
माजीं घंटिका लोपे । वरी बंधु जो आरोपे । तो जालंधरु म्हणिपे । पंडुकुमरा ॥२०८॥
नाभीवरी पोखे । उदर हें थोके । अंतरीं फांके । हृदयकोशु ॥२०९॥
स्वाधिष्ठानावरिचिले कांठीं । नाभिस्यानातळवटीं । बंधु पडे, किरीटी । वोढियाणा तो ॥२१०॥

श्रीशुक उवाच – एतच्छ्रुत्वा महाभागो वसुदेवोऽतिविस्मितः । देवकी च महाभागा जहतुर्मोहमात्मनः ॥५१॥
(शुकाचार्य म्हणाले हे सर्व ऐकल्यानंतर महाभाग्यशाली वसुदेव आणि भाग्यवान देवकी अत्यंत आश्चर्यचकित झाली आणि त्या दोघांनी आपल्या अंतःकरणातील मोह सोडून दिला. ॥५१॥)

निमिजायंत मुनिगण । इतिहास पुरातन जीर्ण । कृष्ण परमात्मा ब्रह्म पूर्ण । नारद आपण निरूपी हर्षे ॥४४॥
शुक म्हणे परीक्षिती । ऐकोनि नारदावचनोक्ती । देवकीवसुदेवो चित्तीं । अतिविस्मिती तटस्थ ॥४५॥
तया नारदाचेनि वचनें । कृष्ण परमात्मा बोलें येणें । देवकी वसुदेव निजमनें । दोघे जणे विस्मित ॥४६॥
ती परम भाग्यवंत दोन्ही । जो पुत्रस्नेहो होता श्रीकृष्णीं । तो सांडोनियां तत्क्षणीं । कृष्णपरब्रह्मपणीं निश्चयो केला ॥४७॥
श्रीकृष्णीं ब्रह्मभावो । धरितां निःशेष मोहस्नेहो । हृदयींचा निघोनि गेला पहा हो । बाप नवलावो भाग्याचा ॥४८॥

इतिहासमिमं पुण्यं, धारयेद्यः समाहितः । स विधूयेह शमलं, ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥५२॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे एकादशस्कन्धे पंचमोऽध्यायः ॥
(याप्रमाणे (भागवतधर्माच्या निरूपणाने भरलेला) हा पुण्यपावन इतिहास जो कोणी स्थिर बुद्धीने श्रवण करून निदिध्यासन करील, त्याचे चित्तातील मल नाहीसा होऊन तो ब्रह्मस्वरूपाच्या प्राप्तीला अधिकारी होईल.॥५२॥)

जो निमि-जायंतसंवादु । वसुदेवा सांगे नारदु । हा इतिहास अतिशुद्ध । जीवशिवभेदुच्छेदकु ॥४९॥
सावधानपणे श्रोता । तल्लीन होऊनि तत्त्वतां । हे इतिहासाची कथा । सादरता जो परिसे ॥५५०॥
तेणें सकळ पुण्यांचिया राशी । श्रवणें जोडिल्या अहर्निशीं । तो गा पुरुषु अवश्यतेसी । ब्रह्मप्राप्तीसी सत्पात्र ॥५१॥
सार्थक एक एक पद । परिसतां होय अंतर शुद्ध । यालागी पावे ब्रह्मपद । परमानंद निजबोधे ॥५२॥
हे ‘पंचाध्यायी’ म्हणणे घडे । पंचवक्त्र चंद्रचूडें । एकादशाचें ज्ञान गाढ़ें । वर्णावया फुडें ध्वज उभविला ॥५३॥
हे पंचाध्यायी नव्हे जाण । एकादशाचे पंचप्राण । उपदेशावया शुद्ध ज्ञान । सामोरे आपण स्वभक्तां आले ॥५४॥
हे पंचाध्यायी नव्हे केवळ । पंचम आलापे शुककोकिळ । एकादश वसंतकाळ । भक्त-अलिकुळ आलापवी स्वयें ॥५५॥
हाही नव्हे प्रकार । हे शर्करा पंचधार । चाखों धाडिली सत्वर । ज्ञानगंभीर निजभक्त ॥५६॥
हे पंचाध्यायी नव्हे सिद्ध । एकादशाचे पंच गंध । भक्त आंवतावया शुद्ध । धाडिली प्रसिद्ध गंधाक्षता ॥५७॥
एकादश अतिविवेकी । यावया पंचाध्यायी पालखी । पुढे धाडिली कवतुकीं । निजभक्तविखीं कृपाळुवें ॥५८॥
हे कृष्ण-उद्धवअर्धमात्रा । अर्धोदयो महायात्रा । ते यात्रेलागी हांकारा । पंचाध्यायी खरा साधकां करी ॥५९॥
श्रीकृष्णउद्धवमेळा । देखोनि ब्रह्मसुखाचा सोहळा । तो सांगों आली कळवळा । भक्तांजवळां पंचाध्यायी ॥५६०॥
अहंकाराचें मेट होतें । तें उठवूनि श्रीकृष्णनाथें । केलें आत्मतीर्थे मुक्ते । अभयहस्ते उद्धवासी ॥६१ ॥
ते मुक्ततीर्थनवाई । पुढे सांगों आली पंचाध्यायी । संसारश्रांत जे जे काहीं । ते धांवा लवलाही विश्रांतीसी ॥६२॥
कृष्णउद्धवगोडगोष्टी । हे निर्विकल्प कपिलाषष्ठी । ते पर्वकाळकसवटी । सांगों उठाउठी पंचाध्यायी आली ॥६३॥
उद्धवालागीं भवसागरीं । उतरावया पायउतारी । भागवतमिषे श्रीहरी । सुगम सोपारी पायवाट केली ॥६४॥
पव्हणियाहूनि पायउतारा । भागवतमार्ग अतिसोपारा । तो मार्गु दावावया पुरा । हांकारी स्त्रीशूद्रां पंचाध्यायी ॥६५॥