दिवस – ६१. वारकरी प्रस्थानत्रयी नित्यनेम पारायण

॥ श्री: ॥
॥ ॐ तत्सत्-श्रीकृष्ण प्रसन्न ॥
श्रीएकनाथी भागवत
अध्याय सहावा
श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीकृष्णाय नमः ॥

ॐ नमो श्रीजनार्दना । भावार्थे नमितां चरणा । जनेंसहित मीपणा । नाहींच जाणा स्वयें केलें ॥१॥
लिंगदेहाचे मर्दन । तेंचि जनाचें अर्दन । यालागी नामें जनार्दन । प्रगट जाण प्रसिद्धी ॥२॥
तुझी ऐशीच करणी । कर्म कर्ता नुरवूनि । सुखें नांदविसी जनीं । समाधानी जनार्दना ॥३॥
सुखेंचि तुझें नाम घेतां । घातु करिसी जीविता । जीव घेऊनि तत्त्वतां । होसी सर्वथा कृपाळू ॥४॥
तुझे नामाचे प्रबळ बळ । माथा नुधविती कळिकाळ । चारी मुक्ति केवळ । होती निश्चळ निजदासी ॥५॥
नामें एवढे ढसाळ देणें । त्या तुझें स्वरूप कवण जाणे । सांडूनि जाणणे नेणणे । निवांत राहाणे तत्त्वतां ॥६॥
तुझा स्तुतिवादु करणें । तंव परतलीं श्रुति पुराणें । तेथ माझें आरुष बोलणें । कोठे कोणे सारावें? ॥७॥
तुझा स्तुतिवादु तें मौन । तुझा कळवळा तें कीर्तन । कांहीं न करणें तें अनुसंधान । साचार जाण श्रीकृष्णा ॥८॥
ऐशियाही तुझे ठायीं । अचाट हांव उठिली पाहीं । तेचि अर्थी चित्त देईं । कृपानिर्वाही गुरुराया ॥९॥
खद्योत प्रकाशुं पाहे चांदा । मशक गरुडासी घे खांदां । तैसा मी एकादशस्कंधा । मूर्ख नुसधा टीकार्थी ॥१०॥
येचि विषयीं गुरुनाथा । कृपा करावी सर्वथा । ग्रंथरचना ग्रंथार्था । सार्थकता करावी ॥११॥
ऐशी विनवणी ऐकतां । कृपापद्मकरु ठेविला माथां । तंव उद्योत्कार जाहला ग्रंथा । यथार्थता निजदीपें ॥१२॥
नवल कृपेची करणी । अर्थचिंतामणीची खाणी । उघडली तत्क्षणीं । पदार्थश्रेणी कविमुद्रा ॥१३॥
लेतां सिद्ध अलंकारा । कवण सांकडे लेणारा? । ताल राखतां खांबसूत्रा । लेपाच्या करा प्रयास काय? ॥१४॥
बापाची पक्वान्ने घेउनी । बाळ घाली बापाचे वदनीं । तेणें साचचि तो संतोषोनी । होय मनीं सुखाचा ॥१५॥
तैशीच हेही कथा । तूंचि ग्रंथु तूंचि कविता । तेथे कोणी घ्यावी अहंता? । ‘मी कर्ता’ म्हणौनी ॥१६॥
गुरूने सांडविली ‘अहंता’ । शेखीं राहों नेदीच ‘सोहंता’ । तेथ मी एकु कवि-कर्ता । हेही सर्वथा न सरे पैं ॥१७ ॥
सूचितां अहंकाराचा झाडा । सूचनाचि होय त्याचा जोडा । जो आपणियातें म्हणवी वेडा । तोचि गाढा अतिचतुर ॥१८॥
तैशीच हेही होईल वार्ता । यालागीं श्रीगुरुनाथा । चरणी ठेविला माथा । कर्ता करविता तूंचि तूं ॥१९॥

मागील ग्रंथसंगती । पंचमाध्यायाचे अंतीं । नारद वसुदेवाप्रती । बोलिला उपपत्ति ते ऐशी ॥२०॥
हा परमात्मा श्रीहरी । लीलाविग्रहें देहधारी । अवतरला तुमचे घरीं । भाग्य, करी नटनाट्य ॥२१॥
हा ईशाचाही निजईशु । वैकुंठींचा निजवासु । परमात्मा परेशु । जगदीशु श्रीकृष्णु ॥२२॥
तेंचि नारदवचनप्रमाण । प्रार्थावया श्रीकृष्ण । मिळवोनियां देवगण । द्वारकेसी जाण स्वयें आले ॥२३॥

९७३.कृपेची उत्तरे देवाचा प्रसाद । आनंदें आनंद वाढवावा ॥१॥
बहुतांच्या भाग्ये लागलें जहाज । येथे आतां काज लवलाहो ॥ध्रु॥
अलभ्य तें आलें दारावरी फुका । येथे आतां चुका न पाहिजे ॥३॥
तुका म्हणे जिव्हा श्रवणाच्या द्वारें । माप भरा बरें शिगेवरी ॥४॥

९७४.पापपुण्य सुखदु:खाची मंडळें । एक एका बळें धांव घेती ॥१॥
कवतुक डोळां पाहिलें सकळ । नाचवितो काळ जीवांसी तो ॥ध्रु॥
स्वर्गाचिया भोगें सरतां नरक । मागे पुढे एक एक दोन्ही ॥३॥
तुका म्हणे भय उपजलें मना । घेईं नारायणा कडिये मज ॥४॥

९७५.वचना फिरती अधम जन । नारायण तो नव्हे ॥१॥
केला असतां अंगीकार । न मनी भार समर्थ ॥ध्रु॥
संसाराचा नाहीं पांग । देवें सांग सकळ ॥३॥
तुका म्हणे कीर्ति वाणूं । मध्ये नाणूं संकल्प ॥४॥

९७६.कथा करोनियां मोल ज्यापें घेती । तेही दोघे जाती नरकामध्यें ॥१॥
ब्रह्म पूर्ण करा ब्रह्म पूर्ण करा । अखंड स्मरा ‘रामराम’ ॥ध्रु॥
मधुर वाणीच्या नका पडों भरी । जाल यमपुरी भोगावया ॥३॥
तुका म्हणे करीं ब्रह्मांड ठेंगणे । हात पसरी जिणे धिग त्याचें ॥४॥

९७७.गोड नांवे क्षीर । परि साखरेचा धीर ॥१॥
तैसें जाणा ब्रह्मज्ञान । बापुडें तें भक्तीविण ॥ध्रु॥
रुची नेदी अन्न । ज्यांत नसतां लवण॥३॥
अंधळ्याचे श्रम । शिकविल्याचेंचि नाम ॥४॥
तुका म्हणे तारा । नांव तंबुऱ्याच्या सारा ॥५॥

९७८.नम्र झाला भूतां । तेणें कोंडिलें अनंता ॥१॥
हेचि शूरत्वाचे अंग। हारी आणिला श्रीरंग ॥ध्रु॥
अवघा झाला पण। लवण सकळां कारण ॥३॥
तुका म्हणे पाणी । पातळपणे तळा आणी ॥४॥

९७९.आपुल्या महिमानें । धातु परिसे केलें सोनें ॥१॥
तैसें न मनी माझे आतां । गुणदोष पंढरीनाथा! ॥ध्रु॥
गांवामागील वोहोळ । गंगा न मनी अमंगळ ॥३॥
तुका म्हणे माती । केली कस्तुरीने सरती ॥४॥

९८०.तक्र शिष्या मान । दुधा म्हणे ‘नारायण’॥१॥
ऐशी ज्ञानाची डोंबडे । आशा विटंबिली मूढें ॥ध्रु॥
उपदेश तो जगा । आपण सोंवळा इतका मांगा ॥३॥
रसना शिश्नाचेअंकित । तुका म्हणे वरदळ स्फीत ॥४॥

९८१.ब्रह्मचारी धर्म घोकावीं अक्षरें । आश्रमी विचार षट्कर्मी ॥१॥
वानप्रस्थ तरी संयोंगी वियोग । संन्यास तो त्याग संकल्पाचा॥२॥
परमहंस तरी जाणे सहज वर्म । तेथें याति धर्म कुळ नाहीं ॥३॥
बोले वर्म जो चाले याविरहित । तो जाणा ‘पतित’ श्रुति बोले ॥४॥
तुका म्हणे कांहीं नाहीं नेमाविण । मोकळा तो शीण दु:ख पावे ॥५॥

९८२.आम्ही क्षेत्रींचे संन्यासी । देह भरित हृषीकेशी । नाहीं केली ऐशी। आशा काम बाहेरी ॥१॥
आले अयाचित अंगा । सहज ते आम्हां भागा। दाता पांडुरंगा । ऐसा, करितां निश्चिती ॥ध्रु॥
दंड धरिला दंडायमान। मुळी मुंडिलें मुंडण । बंदी बंदाची कौपीन। बहिर-वास औटडें ॥३॥
काळें साधियेला काळ । मन करूनि निश्चळ। लौकिकी विटाळ । धरूनि असों एकांत ॥४॥
कार्यकारणाची चाली। वाचावाच्यत्वें नेमिली । एका नेमें केली । स्वरूपींच वोळखी ॥५॥
नव्हें वेषधारी । तुका आहाच वरिवरि । आहे तैसीं बरी । खंडें निवडी वेदांची ॥६॥

९८३.निर्वाहापुरतें अन्न आच्छादन । आश्रमासी स्थान कोपी गुहा ॥१॥
कोठेही चित्तासी नसावें बंधन । हृदयीं नारायण सांठवावा ॥ध्रु॥
नये बोलों फार बैसों जना-मधीं । सावधान बुद्धि इंद्रियदमीं ॥३॥
तुका म्हणे घडी घडीने साधावी। त्रिगुणांची गोवी उगवूनि ॥४॥

९८४.याचि नांवे ‘दोष’ । राहे अंतरीं किल्मिष ॥१॥
मना अंगीं पुण्य पाप । शुभ उत्तम संकल्प ॥ध्रु॥
बीजाऐसी फळे । उत्तम कां अमंगळे ॥३॥
तुका म्हणे चित्त । शुद्ध करावें हें हित ॥४॥

९८५.कुशळ वक्ता नव्हे जाणीव तो श्रोता । राहे भाव चित्ता धरोनियां ॥१॥
धन्य तो जगीं धन्य तो जगीं । ब्रह्म तया अंगीं वसतसे ॥ध्रु॥
न धोवी तोंड न करी अंघोळी । जपे सदाकाळी ‘राम राम’ ॥३॥
जप तप ध्यान नेणे योग युक्ती । कृपाळु जो भूती दयावंत ॥४॥
तुका म्हणे होय जाणोनि नेणता । आवडे अनंता जीवाहूनि ॥५॥

९८६.म्हातारपणी थेटें पडसें खोकला । हात कपाळाला लावूनि बैसे ॥१॥
खोबरियाची वाटी झाले असे मुख । गळतसे नाक श्लेष्मपुरी ॥२॥
बोलों जातां शब्द नयेचि हा नीट । गडगडी कंठ कफ भारी ॥३॥
शेजारी म्हणती ‘मरेना का मेला । आणिला कांटाळा येणे आम्हां’ ॥४॥
तुका म्हणे आतां सांडूनि सर्व काम । स्मरा ‘राम राम’ क्षणक्षणा ॥५॥

९८७.बाळपणीं ऐसी वरुषें गेली बारा । खेळतां या पोरा नानामतें ॥१॥
विटी दांडू, चेंडू, लगोऱ्या, वाघोडीं, । चंपे, पेंडघडी, एकीबेकी, ॥२॥
हमामा, हुंबरी, पकव्याच्या बारे, । खेळे जंगी भोंवरे, चुंबाचुंबी ॥३॥
सेलडेरा आणि निसर भोवंडी । उचली बाळे धोंडी अंगबळें ॥४॥
तुका म्हणे ऐसे बाळपण गेलें । मग तारुण्य आलें गर्वमूळ ॥५॥

९८८.तारुण्याच्या मदें न मानी कोणासी । सदा मुस-मुसी धुळी जैसा ॥१॥
अठोनि वेठोनि बांधला मुंडासा । फिरतसे म्हैसा जनामधीं ॥२॥
हातीं दीडपान वरती करी मान । नाहीं तो सन्मान भलियांसी ॥३॥
श्वानाचिया परी हिंडे दारोदारी । पाहे परनारी पापदृष्टी ॥४॥
तुका म्हणे ऐसी थोर हानी झाली । करितां टवाळी जन्म गेला ॥५॥

९८९.काय माझें नेती वाईट म्हणोन । करूं समाधान काशा-साठी? ॥१॥
काय मज लोक नेतील परलोका । जातां कोणी एक निवारील? ॥ध्रु॥
न म्हणे कोणासी उत्तम वाईट । सुखें माझी कूट खावो मागे ॥३॥
सर्व माझा भार असे पांडुरंगा । काय माझें जगासवें काज ॥४॥
तुका म्हणे माझें सर्वही साधन । नामसंकीर्तन विठोबाचें ॥५॥