दिवस – ६३. वारकरी प्रस्थानत्रयी नित्यनेम पारायण

तुझ्या श्रवणीं होऊनि उदास । तपें तपतां तापस । नाना साधनी कर्कश । जाहल्या निरस मती त्यांच्या ॥९१॥
‘मंत्रविद्याग्रहण’ । विकळ उच्चारितां वर्ण । शुद्धी नव्हे परी दारुण । पातक पूर्ण अंगी वाजे ॥९२ ॥
करितां ‘ शास्त्रश्रवण’ । चौगुणां गर्व चढे पूर्ण । तो ज्ञातेपणाचा अभिमान । न निघे जाण चतुर्मुखा ॥९३ ॥
करितां ‘वेदाध्ययन’ । विस्वर गेलिया उच्चारण । शुद्धी नव्हेचि परी मरण । अवश्य जाण वृत्रासुराऐसें ॥९४ ॥
‘दान’ देतां नृग बहुवस । कूपी जाला कृकलास । प्राप्ती दूरी परी नाश । असमसाहस रोकडा ॥९५॥
‘तप’ करितां ऋष्यशृंगासी । तो वश जाहला वेश्यांसी । श्रद्धा श्रवणाचिया ऐशी । शुद्धी आणिकांसी पैं नाहीं ॥९६॥
‘कर्म’ करावें यथानिगुती । तंव त्या कर्माची गहन गती । प्राचीनबर्ह्याची कर्मस्थिती । नारदोक्ती सांडविली ॥९७॥
कर्मी आचमन करावें । तेथ माषमात्र जळ घ्यावें । न्यूनाधिकत्वासवें । दोष पावे सुरापानसम ॥९८॥
एवं दुष्टहृदय ज्यासी । तपादिक साधनें त्यासी । शुद्धि नव्हे हृषीकेशी । श्रवणें कीर्तीसी नायकतां ॥९९ ॥
श्रवणें परीक्षिती तरला । श्रवणें क्रौंच उद्धरिला । मकरोदरीं श्रवण पावला । सिद्ध जाहला मत्स्येंद्र ॥१००॥
तुझें श्रवण दोपरी । एक तें चित्तशुद्धी करी । दुसरे जीवब्रह्मऐक्य करी । दोंहीपरी उद्धारु ॥१०१॥
प्रत्यक्ष पाहतां वाराणसी । श्रवणीं तारक ब्रह्म उपदेशी । मुक्तिक्षेत्र जाहली काशी । श्रवणे जीवासी उद्धारु ॥१०२॥
तूं अवाप्तसकळकाम । निष्कामाचें निजधाम । ऐशिया तुज करणे कर्म । भक्तभ्रम छेदावया ॥१०३॥
नाना चरित्रांची करणी । करिता झालासी चक्रपाणी । मोक्षमार्गाची निजश्रेणी । दिधली रचूनि जनासी ॥१०४॥
चित्तशुद्धीसी कारण । प्रेमयुक्त कीर्तिश्रवण । येथ सच्छ्रद्धाचि प्रमाण । अकारण साधनें ॥१०५॥
अपेक्षा जें जें साधन साधिलें । तें तें अपेक्षेनेंचि फोल केलें । निरपेक्षाचे हृदय भलें । वेगीं गेलें परमार्थी ॥१०६॥
हृदयाचे सखोल आळा । स्वधर्मबीजें अंकुरला । श्रद्धेचा वेल उगवला । कोंभ निघाला तरितरितु ॥१०७॥
सच्छ्रवणप्रबळजळें । रुतलीं वैराग्यदृढमूळे । वेगीं गेली निजबळें । श्रद्धामेळे चिदाकाशीं ॥१०८॥
तें चिदाकाशींचा चंद्रमा । स्वप्रकाश तूं पुरुषोत्तमा । साधक शिणती मेघश्यामा । तुझी प्रतिमा पहावया ॥१०९॥

त्यां तुझे श्रीचरण । प्रत्यक्ष जाहलें दर्शन । घालोनियां लोटांगण । चरणस्तवन करिताती ॥११०॥

‘वासुदेव’ ‘संकर्षण’ । ‘अनिरुद्ध’ आणि ‘प्रद्युम्न’ । हाचि चतुर्व्यूह जाण । पूजास्थान भक्तांचें ॥११७॥
भिन्न भिन्न चारी व्यक्ती । चहूं रूपी एक मूर्ती । ऐसें जाणोनि पूजिजे भक्तीं । ‘व्यूहस्थिति’ त्या नांव ॥११८॥
‘सात्वत’ म्हणिपती ते भक्त । भगवत्पदऐश्वर्यातें वांछित । चतुर्व्यूहहरूपें पूजित । ऐश्वर्यीं चित्त ठेवूनी ॥११९ ॥
जन्ममरणप्रवाहस्थिती । नासावया, एक भक्तीं । पूजा कीजे चतुर्मूर्ती । आत्मवंती सज्ञानीं ॥१२० ॥
त्रिषवण त्रिकाळ पूजा करितां अविकळ । भजोनि जिंतिला कळिकाळ । जन्ममूळ छेदावया ॥१२१॥

आणिकही भक्तजन । तुझें करिताति भजन । यज्ञद्वारा होमहवन । विधि विधान वेदोक्त ॥१२२॥

आणिक एक योगयुक्त । योगधारणा तूतें भजत । प्राणापानांची समता देत । आसनस्थ होऊनियां ॥१२६॥
वज्रासनी दृढ बंध । भेदोनि षट्चक्रांचे भेद । कुंडलिनीचा स्कंध । अतिसुबद्ध थापटिला ॥१२७॥

ते खवळली महाशक्ती । वेगें चालिली ऊर्ध्वगती । पवन प्राशूनि ग्रासिती । योगस्थिती गगनातें ॥१२८ ॥
शोषूनि सहस्रदळाचे पाट । औटपीठ आणि गोल्हाट । क्रिमोनियां श्रीहाट । आली अतिउद्भट ब्रह्मस्थाना ॥१२९॥
तेथ परमानंदाचा भोग । शिवशक्तींचा संयोग । यापरी अभ्यासोनि योग । हा भजनमार्ग योग्यांचा ॥१३०॥

तुझी जाणावया माया । एक भजों लागले तुझिया पाया । सर्वथा अतर्क्य तुझी माया । देवराया श्रीकृष्णा ॥१३१॥
माया न लक्षेचि लक्षितां । तोचि मायामोह जाहला चित्ता । मग ते सिद्धीलागी तत्त्वतां । चरण भगवंता पूजिती॥१३२॥

आणिकही एक पक्ष । तुज भजावया मुमुक्ष । जाले गा अतिदक्ष । अध्यात्मपक्षनिजयोगें ॥१३३ ॥
आत्ममायेचा नाशु । करावया जिज्ञासु । निजात्मबोधे सावकाशु । अतिउल्हासु पूजेचा ॥१३४॥
विवेकाचिया भावना । नित्यानित्याची विवंचना । करूनि आणितां अनुसंधाना । सर्वत्र जाणा तूंचि तूं ॥१३५॥
जें अनित्यपणे वाळिलें । मायिकत्वें मिथ्या जाहलें । मग चिन्मात्रैक उरलें । निर्वाळिलें निजरूप ॥१३६ ॥
एवं पाहतां चहूंकडे । तुझेंचि स्वरूप जिकडे तिकडे । मग पूजिती वाडेंकोडें । निजसुरवाडें सर्वत्र ॥१३७॥

जें जें देखती जे जे ठायीं । तें तें तुजवांचूनि आन नाहीं । ऐसा सर्वत्र चरण पाहीं । ठायींचा ठायीं पूजिला ॥१३८॥

तिचा आस्वादितां गंधु । भावें भुलला मुकुंदु । श्रियेसी उपजला क्रोधु । सवतीसंबंधु मांडिला ॥१४३॥
मज न येतां आधीं । भक्तीं अर्पिली नेणों कधीं । मी तरुण सांडोनि त्रिशुद्धी । ते वृद्ध खांदी वाहातसे ॥१४४॥
देव नेणे भोगाची खूण । ती वृद्ध मी तरुण । परी तिशीच भुलला निर्गुण । गुणागुण हा नेणे ॥१४५॥
मज चरण सेवा एकादे वेळां । हे सर्वकाळ पडली गळां । मजहूनि स्नेह आगळा । नेला वनमाळा सर्वथा ॥१४६॥
मातें डावलूनि वेगीं । हे बैसली दोहीं अंगीं । इसीं बोलतो श्रीशार्ङ्गी । मजचिलागी त्यागील ॥१४७॥
मज दीधली चरणांची सेवा । इचा मत्सरु किती सहावा । आपाद आवरिलें यादवा । माझी सेवा हरितली ॥१४८॥
मी कुळात्मजा क्षीराब्धीची । हे रानट रानींची । खांदी बैसली देवाची । भीड भक्तांची म्हणवूनि ॥१४९॥

१००४.झुंजार ते एक विष्णुदास जगीं । पापपुण्य अंगी नातळे त्यां ॥१॥
गोविंद आसनीं गोविंद शयनीं । गोविंद त्यां मनी बैसलासे ॥ध्रु॥
ऊर्ध्वपुंड्र भाळ कंठीं शोभे माळ । कांपिजे कळिकाळ तया भेणें ॥३॥
तुका म्हणे शंखचक्रांचे शृंगार । नामामृतसार मुखामाजीं ॥४॥

१००५.जेणें नाहीं केलें आपुलें स्वहित । पुढिलांचा घात इच्छितसे ॥१॥
संचितासी जाय मिळोनियां खोडी । पतनांचे जोडीवरी हांव ॥ध्रु॥
बांधलें गांठीं तें लागतें भोगावें । ऐसियासी देवें काय कीजे? ॥३॥
तुका म्हणे जया गांवा जाणें जया । पुसोनियां तया वाट चाले ॥४॥

१००६.मानी भक्तांचे उपकार । ऋणीया म्हणवी निरंतर । केला निर्गुणी आकार । कीर्ति मुखें वर्णितां ॥१॥
म्हणोनि जया जे वासना । ते पुरवितो पंढरीराणा । झाला भक्तांचा आंदणा । ते उपकार फेडावया ॥ध्रु॥
अंबऋषीकारणें । जन्म घेतले नारायणे । एवढे भक्तीचें लाहाणें। दास्य करी दासांचें ॥३॥
म्हणिये करितां शंका न धरी । रक्षपाळ बळिच्या द्वारीं । भक्तीचा आभारी । रीघ न पुरे जावया ॥४॥
अर्जुनाचे रथवारु । ते वागवी सर्वेश्वरु । एवढे भक्तीचे उपकारु । मागे मागे हिंडतसे ॥५॥
पुंडलिकांचे द्वारीं । सम पाउलें विटेवरी । न वजे कट करीं । धरूनि तेथे राहिला ॥६॥
भाव भक्तीचा अंकित। नाम साजे दीनानाथ । म्हणोनि राहिला निवांत । तुका चरण धरोनि ॥७॥

१००७.सांगों जाणती शकुन । भूत भविष्य वर्तमान ॥१॥
त्यांचा आम्हांसी कांटाळा । पाहों नावडती डोळां ॥ध्रु॥
रिद्धिसिद्धिचे साधक । वाचासिद्ध होती एक ॥३॥
तुका म्हणे जाती । पुण्यक्षयें अधोगती ॥४॥

१००८.ठाकलोंसें द्वारीं । उभा याचक भिकारी ॥१॥
मज भीक कांहीं देवा! । प्रेम भातुकें पाठवा ॥ध्रु॥
याच-काचा भार । घेऊं नये येरझार ॥३॥
तुका म्हणे दान । सेवा घेतल्या वांचून ॥४॥

१००९.ऐसें कां झालें तें मजही न कळे । कीर्तनाचे रळेपळे जगीं ॥१॥
कैसे तुम्हां देवा वाटतसे बरें? । संतांची उत्तरें लाजविलीं ॥ध्रु॥
भाविकां कंटक करिताती पीडा । हा तंव रोकडा अनुभव ॥३॥
तुका म्हणे नाम निर्वाणीचा बाण । याचा अभिमान नाहीं तुम्हां ॥४॥

१०१०.तुम्ही बैसलेती निर्गुणाचे खोळे। आम्हांसी कां डोळे कान दिले ॥१॥
नाइकवे तुझी अपकीर्ति देवा । अव्हे-रिली सेवा न देखवे ॥ध्रु॥
आपुले पोटीं तो राखियेला वाव । आम्हांसी का भाव अल्प दिला ॥३॥
तुका म्हणे दु:खी असे हे कळों द्या । आपुलिया धंद्या मन नेघे ॥४॥

१०११.अवघीं भूतें साम्या आलीं । देखिलीं म्यां कैं होतीं? ॥१॥
विश्वास तो खरा मग । पांडुरंग कृपेचा ॥ध्रु॥
माझी कोणी न धरूं शंका । ऐसें हो का निर्द्वंद्व ॥३॥
तुका म्हणे जें जें भेटें । तें तें वाटें मी ऐसें ॥४॥

१०१२.सोंगें छंदें कांहीं । देव जोडे ऐसें नाहीं ॥१॥
सारा अवघे गाबाळ। डोळ्याआडील पडळ ॥ध्रु॥
शुद्ध भावावीण । जो जो केला तो तो शीण ॥३॥
तुका म्हणे कळे । परि होताती अंधळे ॥४॥

१०१३.सत्य संकल्पाचा दाता नारायण । सर्व करी पूर्ण मनोरथ ॥१॥
येथे अळंकार शोभती सकळ । भावबळे फळ इच्छेचें तें ॥ध्रु॥
अंतरींचे बीज जाणे कळवळा। व्यापक सकळां ब्रह्मांडाचा ॥३॥
तुका म्हणे नाहीं चालत तांतडी । प्राप्तकाळ घडी आल्याविण ॥४॥

१०१४.काय वाणूं आतां न पुरे हे वाणी । मस्तक चरणी ठेवीतसे ॥ध्रु॥
थोरीव सांडिली आपुली परिसें। नेणे शिवों कैसे लोखंडासी ॥२॥
जगाच्या कल्याणा संतांच्या विभूति । देह कष्टविती परउपकारें ॥३॥
भूतांची दया हे भांडवल संतां । आपुली ममता नाहीं देहीं ॥४॥
तुका म्हणे सुख पराविया सुखें । अमृत हे मुखें स्रवतसे ॥५॥

१०१५.जन्मा आलो त्याचें । आजि फळ झालें साचें ॥१॥
तुम्ही सांभाळिलें संतीं । भय निरसली खंती ॥ध्रु॥
कृतकृत्य झालों । इच्छा केली तें पावलों ॥३॥
तुका म्हणे काळ । आतां करूं न शके बळ ॥४॥

१०१६.काय पुण्यराशी । गेल्या भेदूनि आकाशीं ॥१॥
तुम्ही झालेति कृपाळ । माझा केला जी सांभाळ ॥ध्रु॥
काय वोळलें संचित । ऐसे नेणों अगणित ॥३॥
तुका म्हणे नेणें । काय केले नारायणें ॥४॥

१०१७.असे येथेंचि या दीने । भाग्यहीने सकळां ॥१॥
भांडवल एवढें गांठी । नाम कंठीं धरियेलें ॥ध्रु॥
आणिक तें दुजें कांहीं । मज नाहीं यावरी ॥३॥
तुका म्हणे केला कोणें । एवढा नेणें लौकिक ॥४॥

१०१८.गायें नाचे वाहें टाळी । साधन कळी उत्तम हे ॥१॥
काय जाणों तरले किती । नाव आइती या बैसा ॥ध्रु॥
सायासाचें नाहीं काम । घेतां नाम विठोबाचें ॥३॥
तुका म्हणे निर्वाणींचें । शस्त्र साचें हें एक ॥४॥

१०१९.सर्वकाळ माझे चित्तीं । हेचि खंती राहिली ॥१॥
बैसलें तें रूप डोळां । वेळोवेळां आठवे ॥ध्रु॥
वेव्हाराची सरली मात । अखंडित अनुसंधान ॥३॥
तुका म्हणे वेध झाला । अंगा आला श्रीरंग ॥४॥

१०२०.जैसे दावी तैसा राहे । तरि कां देव दुरी आहे? ॥१॥
दु:ख पावायाचे मूळ । राहाणी ठाव नाहीं ताळ ॥ध्रु॥
माळामुद्रांवरी । कैंचा सोंगे जोडें हरि? ॥३॥
तुका म्हणे देखें । ऐसे परीची बहुतेकें ॥४॥

१०२१.अवघा तो शकुन । हृदयीं देवाचें चिंतन ॥१॥
येथे नसतां वियोग । लाभा उणें काय मग? ॥ध्रु॥
छंद हरीच्या नामाचा । शुचिर्भूत सदा वाचा ॥३॥
तुका म्हणे हरीच्या दासां । शुभ काळ अवघ्या दिशा ॥४॥