दिवस – ६७. वारकरी प्रस्थानत्रयी नित्यनेम पारायण

म्हणाल ‘कां नेले इतुके दुरी । नाशु न करीच द्वारकापुरी’ । तरी तो सर्वज्ञ श्रीहरी । सूत्रधारी जाणता ॥३१७॥
यादव देवांश निश्चितीं । सातवी पुरी द्वारावती । येथ निमाल्या सायुज्यमुक्ती । हे जाणोनि श्रीपति न नाशी ॥३१८॥
यांसी आहे पदाभिमान । द्वारकेमाजी न घडे निधन । हे जाणोनि जगज्जीवन । करवी प्रयाण प्रभासासी ॥३१९॥
ब्रह्मशापाचें मूळ देखा । प्रभासासी निघाली ते येरिका । हे कळलेंसे यदुनायका । तेथ सकळिकां धाडिलें ॥३२० ॥

स्वकुळ ग्रासोनि श्रीपती । निघेल निजधामाप्रती । हे जाणोनि उद्धव चित्तीं । बहुतां रीती कळवळला ॥३२१॥
बाष्पे कंठ निरोधला । नेत्री अश्रूंचा पूर लोटला । स्वेदु सर्वांगीं चालिला । हृदयीं दाटला हुंदका ॥३२२ ॥
कृष्णवियोग अर्ध क्षण । तेणें निघों पाहे प्राण । विसरला कार्य आठवण । कृष्णवदन निरीक्षी ॥३२३ ॥
वियोगप्राप्तीचे बाण प्रबळ । हृदयीं रुतले अतिसबळ । बुद्धि धैर्येसीं होती विकळ । जीवीं तळमळ लागली ॥३२४॥
एकांत देखोनि श्रीकृष्णासी । धांवोनि लागला पायांसी । मिठी घालोनि चरणेसीं । उकसाबुकसी स्फुदत ॥३२५ ॥

ऐसें बोलतां आलें रुदन । न धरत चालिलें स्फुंदन । आसुवी पूर्ण झाले नयन । धांवोनि चरण धरियेले ॥३३२॥
माथा ठेविला चरणांवरी । सखा स्वामी तूं श्रीहरी । आम्हांसी सांडूनियां दुरी । कैशापरी जासील ॥३३३ ॥
तुझिया प्रयाणाची वार्ता । ऐकतांचि गा अच्युता । उभड सांठवेना चित्ता । वियोग सर्वथा न व्हावा ॥३३४ ॥
जळावेगळी मासोळी । तैसा जीवु तळमळी । निष्ठुर जाहलासी अंतकाळीं । वनमाळी मजलागीं ॥३३५॥
तुज गेलियापाठीं । मी दीनवदन ये सृष्टीं । कोणासी सांगों गोड गोष्टी । श्वासु पोटीं न समाये ॥३३६॥
निघोनि गेलिया आत्मा । प्रेतरूप उरे प्रतिमा । तुवां गेलियां निजधामा । तैसें आम्हां होईल ॥३३७॥
तूंचि आम्हां जनक जननी । हा दृढ विश्वास आमुचे मनीं । केवी जातोसी सांडोनि । म्हणोनि लोळणी घातली ॥३३८॥
तूं निघालासी निजधामा । कोणासी निरविलें जी आम्हां । कां रुसलासी पुरुषोत्तमा । बोलु निजकर्मा आमुच्या ॥३३९ ॥
मुकें बाळ सांडोनि क्षितीं । माता रिघों पाहे सती । तें जेवीं ये काकुळती । तैसी गती उद्धवा ॥३४० ॥
गोडु गिळी आमिषकवळु । सवेंचि पारधी आंसुडी गळु । त्या मीनाऐसा विकळु । होय प्रेमळु उद्धव ॥३४१॥
तुज गेलियावरी देवा । म्यां कोणाची करावी सेवा । कां रुसलासी गा यादवा । आमच्या दैवा निश्चित ॥३४२॥
कांटवणे आड क्षितीं । आंधळे सांडूनि जाये सांगाती । तें ग्लानी करी वनांतीं । तैसी गती उद्धवा ॥३४३॥
धांवधावों पायां पडे । धाय मोकलोनि रडे । मज सांडोनि तूंचि पुढे । कोणीकडे जातोसी ॥३४४॥
मी नव्हे पायांवेगळा । क्षण नोसंडी चरणकमळा । तुझें प्रयाण जी गोपाळा । अंतकाळा मज काळु ॥३४५॥
तुझी थोर लागली सवे । मज न्यावें आपणासवें । हेचि प्रार्थीतसें जीवेंभावें । कृपा यादवें मज कीजे ॥३४६॥
तूं गरुडारूढ होसी । तेव्हां कृपेनें बैसवीं पाठीसीं । सांडों नको हृषीकेशी । निजधामासी मज नेई ॥३४७॥
सलगी दिधली जन्मवरी । अंती का त्यागिसी दुरी । कृपाळुवा श्रीहरी । कृपा करीं सर्वथा ॥३४८॥
म्हणसी मी निजकुळासी काळु । तो तुज केवीं होईन कृपाळु । हे न म्हणें तूं दीनदयाळु । अतिस्नेहाळु भक्तासी ॥३४९॥
तुझी कृपा भक्तांवरी । यालागीं मी सलगी करीं । मातें उद्धरीं श्रीहरी । झणे संसारी सांडिसी ॥३५० ॥

१०७१.बैसाेनि थिल्लरीं । बेडुक सागरा धिक्कारी ॥१॥
नाहीं देखिला ना ठावा। तोंडपिटी करी हांवा ॥ध्रु॥
फुगतें काउळें । म्हणे ‘मी राजहंसा आगळें’॥३॥
गजाहूनि खर। म्हणे ‘चांगला मी फार’॥४॥
मुलाम्याचे नाणें । तुका म्हणे नव्हे सोने ॥५॥

१०७२.मुक्त होता परि बळें झाला बद्ध । घेऊनियां छंद ‘माझें माझें’ ॥१॥
पाप पुण्य अंगीं घेतले जडून । वर्म नेणें, कोण करिता तो ॥ध्रु॥
तुका म्हणे गेलें व्यर्थ वायांविण । जैसा मृग शीण मृगजळीं ॥३॥

१०७३.वरतें करोनियां तोंड । हाका मारितो प्रचंड ॥१॥
राग आळवितो नाना । गातो काय ते कळेना ॥ध्रु॥
आशा धरोनि मनीं । कांहीं देईल म्हणऊनि ॥३॥
पोटा एका साठीं । तुका म्हणे झाले कष्टी ॥४॥

१०७४.जाळी महाकर्मे । दावी निजसुखवर्मे ॥१॥
ऐसें कळलें आम्हां एक । झालों नामाचे धारक ॥ध्रु॥
तपाचे सायास । न लगे घेणें वनवास॥३॥
तुका म्हणे येणें । कळिकाळ हे ठेंगणे ॥४॥

१०७५.ये हरी मज कृपा देईं दान । नासीं तिमिर दाखवीं चरण । आर्त पुरवावें भेटी देऊन । नको उपेक्षूं आलिया शरण ॥१॥
कामक्रोध अहंकार नको देहीं । आशा तृष्णा माया लज्जा चिंता कांहीं । वास पंढरीचा जन्म सदा देईं । आणीक दुजें मागणे तुज नाहीं ॥ध्रु॥
नाम अखंड हृदयीं राहो वाणी । न पडो विसर क्षण जागृति स्वप्नीं । संतसमागम ऐसा दें लावूनि । आणीक दुजें कांहीं नेणें तुजवांचूनि ॥३॥
पंथपुरिंचा रविसुत पुरे आतां । आड करावा भवसिंधु ऐसा नव्हता । नाहीं अडथळा त्रैलोक्यामाजी सरता । विनवी तुकयाबंधु चरणी ठेवूनि माथा ॥४॥

१०७६.तट्टाचे जातीला नाहीं भीड भार । लाता मारी थोर लहान नेणे ॥१॥
परि तो त्या विशेष मनुष्य होऊन । करी खंड मान वडिलांचा ॥ध्रु॥
बेरसा गाढव माय ना बहीण । भुंके चवीविण भलतेंचि ॥३॥
तुकयाबंधु म्हणे बोकड मातले । न विचारितां आपुले तोंडी मुते ॥४॥

१०७७.मायझवा खर गाढवाचे बीज । तें ऐसें सहज कळों येतें ॥१॥
अपमानिले जेणें श्रेष्ठांचे वचन । तेचि त्याची खूण ओळखावी ॥ध्रु॥
मद्यपी तो पुरा अधम जातीचा । तया उपदेशाचा राग वायां ॥३॥
तुकयाबंधु म्हणे पिसाळलें सुनें। आप पर तेणें न विचारावें ॥४॥

१०७८.मत्स्यकूर्मशेषा कोणाचा आधार? । पृथिवीचा भार वाहावया ॥१॥
काय धाक आम्हां कासयाची चिंता । ऐसा तो असतां साहाकारी ॥ध्रु॥
शंखचक्रगदा आयुधे अपार । वागवितो भार भक्तांसाठीं ॥३॥
पांडवां जोहरी राखिले कुसरी । तो हा बंधुचा कैवारी तुकयाच्या ॥४॥

१०७९.‘राम’ म्हणतां कामक्रोधाचे दहन । होय अभिमान देशधडी॥१॥
‘राम’ म्हणतां कर्म तुटेल भवबंधन । नये श्रम शीण स्वप्नामाजी ॥ध्रु॥
‘राम’ म्हणतां जन्म नाहीं गर्भवास । नव्हे दारिद्र्यास पात्र कधी ॥३॥
‘राम’ म्हणतां यम शरणागत बापुडें । अढळपद पुढे काय तेथें? ॥४॥
‘राम’ म्हणतां धर्म घडतीं सकळ । तिमिरपडळ नासे हेळा ॥५॥
‘राम’ म्हणतां म्हणे तुकयाचा बंधु । तरिजेल भवसिंधु संदेह नाहीं ॥६॥

१०८०.मरोनि जाईन गुणनामावरूनि । तुझ्या चक्रपाणि मायबापा! ॥१॥
चुकविली दु:खें मायेचा वोळसा । तोडोनियां आशापाश तेणें ॥ध्रु॥
केली काया तनु हिंवसी शीतळ । चिंता तळमळ नाहीं ऐसी ॥३॥
काळे तोंड काळ करूनि राहिलें । भूतमात्र झालें सज्जनसखें ॥४॥
तुकयाबंधु म्हणे अवघ्या दशदिशा । मुक्त रे परेशा तुझ्या पुण्यें ॥५॥

१०८१.आता मागतों तें ऐक नारायणा! । भावपूर्वक मनापासूनियां ॥ध्रु॥
असों दे मोकळी जिव्हा जरि गाईल गुण । नाहीं तरि खिळून टाकी परती ॥२॥
मातेचिया परी देखती परनारी । ठेवी नेत्र तरी नाहीं तरि नको ॥३॥
तरी बरें कंटाळा करिती निंदास्तुतीचा । नाहीं तरि कानांचाही देखे प्रयत्न ॥४॥
सकळ इंद्रियांचा निग्रह करूनि, एक । राखावीं, पृथक तोडोनि भ्रम ॥५॥
तुकयाबंधु म्हणे तेचि वाट प्राणां । पडतां नारायणा विसर तुझा ॥६॥

१०८२.नमस्कारी भूतें विसरोनि याती। तेणें आत्मस्थिति जाणितली ॥१॥
परउपकारी वेचियेल्या शक्ति । तेणें आत्म-स्थिती जाणितली ॥२॥
द्वैताद्वैत भाव नाहीं जया चित्तीं । तेणें आत्मस्थिती जाणितली ॥३॥
जयाचिये वाचे नये निंदास्तुती । तेणें आत्मस्थिती जाणितली ॥४॥
उचित अनुचित जाणे धर्मनीति । दृढ भावभक्ति मानव तो ॥५॥
तुकयाबंधु म्हणे वरकड ते येर । संसाराचे खर भारवाही॥६॥

१०८३.चवदा भुवनें लोक तिन्ही दाढे जो कवळी । संपुट तो संबळीमध्ये देखा ॥१॥
उत्पत्तिसंहार करिता जो पाळण । तो नंदा नंदन म्हणवीतसे ॥ध्रु॥
असूर तोडरी दैत्यांचा काळ । झाला द्वारपाळ बळीचा तो ॥३॥
लक्षुमीचा स्वामी क्षीराच्या सागरा । उच्छिष्ट कवळा पसरी मुख ॥४॥
तुकयाबंधु म्हणे चतुरांचा रावो । भावे तो पाहा हो केला वेडा ॥५॥

१०८४.कोण या पुरुषार्थाची गति। आणियेला हातो-हातीं । जाहाज पृथ्वीपति । केली ख्याति अद्भुत ॥१॥
भला पुंडलिका भला । महिमा नवजाय वर्णिला । दगा देऊनि अवघियांला । सांठविलें अविनाश ॥ध्रु॥
केलें एके घरीं केणें । भरलीं सदोदित दुकानें । दुमदुमिलीं सुखाने । हे भाग्याची पंढरी ॥३॥
तुकयाबंधु म्हणे किल्ल्या । संतांचे हाती दिल्या । अंगावेगळे आपुल्या । टाकूनि झाला मेहेमान ॥४॥