दिवस – ६९. वारकरी प्रस्थानत्रयी नित्यनेम पारायण

ऐकोनि उद्धवाचे वचन । चातकालागी जेवीं घन ।
तेवीं वोळला जगज्जीवन । स्वानंदघन निजबोधे ॥१२॥
चातकाची तहान किती । तृप्त करूनि निववी क्षिती ।
उद्धवउद्देशे श्रीपती । त्रिजगती निववील ॥१३॥
ऐकतां उद्धवाचे बोल । येताति श्रीकृष्णासी डोल ।
भक्तभाग्य जी सखोल । जाहली वोल प्रेमाची ॥१४॥
ते वोळले भक्तभूमीसी । निजबीज पेरील हृषीकेशी ।
तें पीक पुरेल जगासी । मुक्तराशी मुमुक्षां ॥१५॥
धेनु वत्साचेनि वोरसें । घरा दुभते पुरवी जैसें ।
तेवीं उद्धवाचेनि उद्देशें । जग हृषीकेशें निवविजे ॥१६॥
घरी पाहुणयालागीं । कीजती परवडी अनेगी ।
तेथ बालकें जेवीं विभागी । होती वेगीं न मागतां ॥१७॥
पक्वान्न सेवू नेणती बाळें । तरी माता मुखीं घाली बळें ।
तैसें जनार्दने आम्हां केलें । स्वयें दिधलें निजशेष ॥१८॥
नवल कृपा केली कैशी । कृष्ण उद्धवातें उपदेशी ।
तोचि अर्थ दिधला आम्हांसी । देशभाषीं अर्थितां ॥१९॥
एका जनार्दनु म्हणे । श्रोतां सावधान होणें ।
हे मी तोंडे बोलों कवणें । तिहीं मज करणे सावध ॥४२० ॥
निजभक्ते केली विनंती । निजज्ञान बोलेल भक्तपती ।
श्रवणाची सावध पंक्ती । बैसवा वृत्ति तद्‌बोधे ॥२१॥
येथ मुक्तांचे कोड । पुरे मुमुक्षांची चाड ।
येचिविषयी कथा गोड । श्रवणकवाड उघडेल ॥२२॥
उद्धवें श्रीकृष्ण विनविला । ना तो श्रवणीं डांगोरा पिटिला ।
मुमुक्षां म्हणे चला चला । कृष्ण वोळला निजबोधे ॥२३॥
मोक्षमार्गीचे कापडी । अर्थतृषातृषितें बापुडीं ।
प्रबोधबोधाची पव्हे । उद्धवें रोकडी घालविली ॥२४॥
भक्तिजननी माझी तेथ । कडे घेवोनि होती नेत ।
जनार्दन परमामृत । जाहलें प्राप्त तिचेनी ॥२५॥
ते तुझी भक्ति तत्त्वतां । आम्हांसी असावी सर्वथा ।
तुज मागावी मुक्तता । तंव ते मूर्खता भक्तांची ॥२६॥
साच असावी बद्धता । तरी म्यां मागावी मुक्तता ।
तेचि नाहीं गा तत्त्वतां । मिथ्या मागतां मूर्खत्व ॥२७॥
मीतूंपणेंवीण सहजस्थिती । तुझी असो अभेदभक्ती ।
हेचि मागणे पुढतपुढती । संतांप्रती सर्वदा ॥ २८॥
उद्धवासी ज्ञान गुप्त । उपदेशील कृष्णनाथ ।
एका जनार्दना विनवित । दत्तचित्त तुम्ही दीजे ॥४२९॥

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे एकादशस्कन्धे षष्ठोऽध्यायः ॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे एकादशस्कंधे परमहंससंहितायां एकाकारटीकायां षष्ठोऽध्यायः ॥॥
॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥
सहावा अध्याय समाप्त (श्लोक ५०, ओव्या ४२९)

११०१. देव भक्तालागीं करूं नेदी संसार । अंगें वारावार करोनि ठेवी ॥ध्रु॥
भाग्य द्यावें तरी अंगीं भरे ताठा । म्हणोनि करंटा करोनि ठेवी ॥२॥
स्त्री द्यावी गुणवंती तीपें गुंते आशा । यालागी कर्कशा करूनि ठेवी ॥३॥
तुका म्हणे साक्ष मज आली देखा । आणीक या लोकां काय सांगों? ॥४॥

११०२. वाघे उपदेशिला कोल्हा । ‘सुखें खाऊं द्यावें मला ॥१॥
अंती मरसी तें न चुके । मजही मारितोसि भुकें’ ॥२॥
येरू म्हणे ‘भला भला । निवाड तुझ्या तोंडें झाला, ॥३॥
देह तो जाणार । घडेल हा परउपकार’ ॥४॥
येरू म्हणे ‘मनीं । ऐसें जावें समजोनि’ ॥५॥
गांठी१८ पडली ठका ठका । त्याचें वर्म जाणे तुका ॥६॥

११०३. जेथे आठवती स्वामीचे ते पाय । उत्तम ते ठाय रम्य स्थळ ॥१॥
रान अथवा घर एकांत लोकांत । समाधान चित्त ते ते घडी ॥ध्रु॥
धन्य तो हा काळ सरे आनंदरूप । वाहातां संकल्प गोविंदाचे ॥३॥
तुका म्हणे लाभकाळ तेंचि जिणें । भाग्य नारायण उत्तम तें ॥४॥

११०४. तुज न भे मी कळिकाळा । मज नामाचा जिव्हाळा ॥१॥
माझा बळिया नेणसी कोण । संतां साहे नारायण ॥ध्रु॥
शंख वधिला सागरीं । वेद घेऊनि आला चारी ॥३॥
कूर्में दैत्य वधिला जेठी । हात पाय लपवी पोटीं ॥४॥
वाराहरूप धरिलें गाढें । धरा प्रतापें धरिली दाढें ॥५॥
हिरण्यकश्यप विदारिला । भक्त प्रल्हाद रक्षिला ॥६॥
वामन झाला दीनानाथ । बळी पाताळी घातला दैत्य ॥७॥
छेदूनियां सहस्रभुजा । कामधेनु आणिली वोजा ॥८॥
शिळा प्रतापें सागरी तारी । स्थापी बिभीषण रावण मारी ॥९॥
मारोनियां कंसराव । पिता सोडविला वसुदेव ॥१०॥
पांचाळीसी गांजितां वैरी । वस्त्रे आपण झाला हरि ॥११॥
गजेंद्र स्मरे ‘राम राम’ । त्यासी पाववी वैकुंठधाम ॥१२॥
तुका म्हणे हरिरूप झाले । पुन्हा जन्मा नाहीं आलें ॥१३॥

११०५. सर्वां भूती द्यावें अन्न । द्रव्य पात्र विचारोन । उपतिष्ठे कारण । तेथें बीज पेरीजे ॥१॥
पुण्य करितां होय पाप । दुग्ध पाजोनि पोशिला साप । करोनि अघोर३ जप । दु:ख विकत४ घेतलें ॥ध्रु॥
भूमी पाहतां नाहीं वेगळी । माळ, बरड, एक काळी । उत्तम निराळी । मध्यम आणि कनिष्ठ ॥३॥
म्हणोनि विवेकें । कांहीं करणें तें निकें । तुका म्हणे फिकें । रुची नेदी मिष्टान्न ॥४॥

११०६. देवावरी भार । वृत्ति१० अयाचित सार ॥१॥
देह देवाचे सांभाळी । सार योजे यथाकाळीं ॥ध्रु॥
विश्वासी निर्धार । ‘विस्तारला विश्वंभर’ ॥३॥
तुका म्हणे व्हावें । बळ एकचि जाणावें ॥४॥

११०७. वर्ततां बासर । काय करावें शरीर? ॥१॥
ठेवा नेमून नेमून । माझें तुमचे पायीं मन ॥ध्रु॥
नेदाविया२० वृत्ती । कोठें फांको जी श्रीपती! ॥३॥
तुका म्हणे भले । जन्मा येउनियां ज्याले ॥४॥

११०८. केली प्रज्ञा मनाशीं । तईं मी दान सत्यत्वेशी । नेईन पायांपाशीं । स्वामी मूळ पंढरीये ॥१॥
तोंवरी हें भरी पोट । केला तो मिथ्या बोभाट । नाहीं सांपडली वाट । सईराट फिरतसे ॥ध्रु॥
ज्यावें आदराचे जिणें । स्वामी कृपा करी तेणें । पाळिल्या वचनें । सख्यत्वाचा अनुभव ॥३॥
घडे तैसें घडो आतां । मायबापाची सत्ता । तुका म्हणे चिंता । काय, पाहें मारगा ॥४॥

११०९. नेत्र झांकोनियां काय जपतोसी? । जंव नाहीं मानसीं प्रेमभाव ॥१॥
उघडा मंत्र जाणा ‘राम कृष्ण’ म्हणा । तुटती यातना गर्भवास ॥ध्रु॥
यंत्र मंत्र कांहीं करिसी बुटबुटी । तेणें भूतसृष्टी पावशील ॥३॥
सार तुका जपे बीजमंत्र एक । भवसिंधुतारक ‘रामकृष्ण’ ॥४॥

१११०. संत मारगी चालती । त्यांची लागो मज माती ॥१॥
काय करावी साधनें? । काय एक नव्हे तेणें? ॥ध्रु॥
शेष घेईन उच्छिष्ट । धाय धणीवरी पोट ॥३॥
तुका म्हणे संतापायीं । जीव ठेविला निश्चयीं ॥४॥

११११. जैसे तैसें बाळ मातेसी आवडे । बोलतां बोबडे शब्द गोड ॥१॥
आपुले आवडी लेववी खाववी । पाहोनियां जीवीं सुख वाटे ॥२॥
तुका म्हणे काय देऊं परिहार । काय तें साचार जाणा संत ॥३॥

१११२. देवाचिया वस्त्रा स्वप्नींही नाठवी । स्त्रियेसी पाठवी उंच साडी ॥१॥
गाईचे पाळण नयेचि विचारा । अश्वासी खरारा करी८ अंगें ॥२॥
लेंकराची गांड स्वयें धांवे क्षाळूं । न११ म्हणे प्रक्षाळूं द्विजपाय ॥३॥
तुका म्हणे त्याच्या तोंडावरी१४ थुंका । जातो यमलोका भोगावया ॥४॥

१११३. उरा लावी ऊर आळंगितां कांता । संतांसी भेटतां अंग१७ चोरी ॥१॥
अतीत देखोनि होय पाठिमोरा । व्याह्यासी सामोरा२० जाय वेगीं ॥२॥
द्विजा नमस्कारा मनीं भाव कैंचा? । तुर्काचे दासींचा लेक होय२३ ॥३॥
तुका म्हणे तुम्ही क्रोधासी न यावें । स्वभावा करावें काय कोणी? ॥४॥

१११४. ब्रह्मज्ञान जरि कळे उठाउठी । तरि कां हिंपुटी वेदशास्त्रें? ॥ध्रु॥
शास्त्रांचे भांडण तप तीर्थाटन । पुरीचे भ्रमण याजसाठीं ॥२॥
याजसाठी जप याजसाठी तप । व्यासेंही अमुप ग्रंथ केले ॥३॥
याजसाठी संतपाय हे सेवावे । तरीच तरावें तुका म्हणे ॥४॥

१११५. गायत्री विकोनि पोट३० जे जाळिती । तयां होय गती यमलोकी ॥१॥
कन्येचा जे नर करिती विकरा । ते जाती अघोरा नरकपाता ॥२॥
नाम गाऊनियां द्रव्य जे मागती । नेणें तयां गति कैसी होय? ॥३॥
कैसी होय गती तेच हो जाणती । आम्हांसी संगती नलगे त्यांची ॥४॥
आमुचा सांगाती आहे तो श्रीहरि । नलगे दुराचारी तुका म्हणे ॥५॥